Urząd Gminy Jarczów

Tytuł

Data utworzenia

Opis

 

PROGRAM

OCHRONY ŚRODOWISKA

DLA GMINY JARCZÓW

 

SPIS TREŚCI

I. UWARUNKOWANIA, DIAGNOZA I KONCEPCJA OCHRONY ŚRODOWISKA *

1.1. WPROWADZENIE *

1.2 CEL I ZAKRES OPRACOWANIA PROGRAMU *

1.3. POLITYKA EKOLOGICZNA I KONCEPCJA PROGRAMU *

II. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY *

2.1 ŚRODOWISKO GEOGRAFICZNE *

2.1.1. Informacja ogólna *

2.1.2. Położenie geograficzne, demografia, *

2.1.3. Rzeźba terenu *

2.1.4. Geologia *

2.2. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA *

2.2.1. Komunikacja i transport drogowy *

2.2.2. Gazyfikacja *

2.3. KLIMAT *

2.3.1. Zróżnicowanie warunków topo - i mikroklimatycznych *

2.3.2. Stosunki termiczne *

2.3.3. Opady *

2.3.4. Wiatry *

2.3.5. Zachmurzenie *

2.3.6. Mgły *

2.4. ZASOBY NATURALNE *

2.4.1. Wody powierzchniowe *

2.4.2. Wody podziemne *

2.4.3. Lasy *

2.4.4. Kopaliny *

2.5. ŚRODOWISKO ROLNICZE. *

2.5.1. Gleby i ich przydatność rolnicza. *

2.5.2. Gospodarka rolna - ogólna charakterystyka, struktura własnościowa. *

2.5.3. Produkcja zwierzęca. *

2.5.4. Użytkowanie i jakość gruntów. *

2.6. OBSZARY CHRONIONE *

2.6.1. Rezerwaty przyrody. *

2.6.2. Pomniki przyrody. *

2.6.3. Ochrona krajobrazu kulturowego *

2.6.4. Zestawienie obiektów i obszarów podlegających ochronie konserwatorskiej *

2.6.5. Ewidencja gminna zabytków *

2.6.6. Podmioty działalności gospodarczej *

III. AKTUALNY STAN I ZAGROŻENIA ŚRODOWISKA *

3.1. WODY POWIERZCHNIOWE *

3.1.1. Ocena zagrożeń środowiska wód powierzchniowych *

3.2. WODY PODZIEMNE *

3.2.1. Ocena zagrożeń środowiska wód podziemnych *

3.3. GOSPODARKA WODNO- ŚCIEKOWA *

3.3.1. Zaopatrzenie w wodę. *

3.3.2. Odprowadzanie ścieków. *

Wnioski *

3.4.1. Odpady powstające w sektorze komunalnym *

3.4.2. Dotychczasowy system zbierania i segregacji odpadów komunalnych w gminie Jarczów *

3.4.3. Rodzaj, rozmieszczenie oraz moc przerobowa instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów. *

3.5. STAN ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA *

2.5.1. Zanieczyszczenia komunikacyjne *

3.6. ZANIECZYSZCZENIE GLEB *

3.6.1. Oddziaływania zanieczyszczeń na właściwości chemiczne gleb *

3.6.2. Wpływ składowiska odpadów na zanieczyszczenie gleb *

3.8. ŚRODOWISKO AKUSTYCZNE *

IV. DIAGNOZA STANU ŚRODOWISKA *

4.1. MOCNE STRONY - (POTENCJAŁ) *

4.2. SŁABE STRONY - (SŁABOŚCI) *

4.3. ZAGROŻENIA *

4.4. SZANSE *

V. PRIORYTETY EKOLOGICZNE - STRATEGIA EKOLOGICZNA - kierunkowa do 2012 r. *

Wstęp *

5.1. ROLNICTWO *

5.1.1. Zmiany strukturalne w rolnictwie *

5.1.2. Zachowanie specyfiki wsi *

5.1.3. Metody prowadzenia gospodarstw rolnych i kierunki rozwojowe *

5.2. LEŚNICTWO *

5.2.1. Wprowadzenie *

5.2.2. Zrównoważone zasady gospodarki leśnej *

5.2.3. Główne zasady doskonalenia gospodarki leśnej *

5.3. Przemysł wraz z usługami i jednostkami obsługi gminy *

5.3.1. Kontynuacja działalności istniejącej *

5.3.2. Wprowadzenie systemów oszczędzania wody, materiałów i energii *

5.3.3. Rozwój sektora usług *

5.4. TURYSTYKA I REKREACJA *

5.4.1. Wstęp *

5.4.2. Możliwości rozwojowe turystyki *

5.5. URBANIZACJA OBSZARÓW WIEJSKICH *

5.5.1. Zachowanie aktywnej ekologicznie struktury przestrzennej *

5.5.2. Oszczędne gospodarowanie terenami *

5.6. RUCH DROGOWY I TRANSPORT *

5.6.1. Wstęp *

5.6.2. Infrastruktura drogowa *

5.7. ENERGETYKA *

5.7.1. Ograniczanie zanieczyszczeń emisji niskiej *

5.7.2. Wykorzystanie alternatywnych źródeł energii *

5.7.3. Program energetyczny *

5.8. ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE *

5.8.1. Obszary chronione *

5.8.1.1. Rezerwaty przyrody. *

5.8.1.2. Pomniki przyrody. *

5.8.1.3. Obiekty i obszary podlegające ochronie konserwatorskiej *

5.8.1.4. Ochrona projektowanych krajobrazu kulturowego *

5.9. GOSPODARKA WODNA *

5.10. GOSPODARKA ŚCIEKOWA *

5.10.1. Propozycja doboru oczyszczalni ścieków *

5.10.1.1. Program budowy oczyszczalni ścieków *

5.10.2. Technologie oczyszczania ścieków w oczyszczalniach proponowanego typu: *

5.10.3. Koncepcja kanalizacji przy oczyszczalniach zbiorczych *

VI. POLITYKA, CELE I ZADANIA W GOSPODARCE ODPADAMI *

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE POLITYKI KOLOGICZNEJ PAŃSTWA NA LATA 2004 – 2007 Z UWZGLĘDNIENIEM PERSPEKTYWY NA LATA 2008-2014 *

6.1. OGÓLNA POLITYKA I STRATEGIA *

6.2. CELE W PLANOWANIU GOSPODARKI ODPADAMI *

6.2.1. Cele krótkookresowe na lata 2004 – 2007 *

6.2.2. Cele na lata 2008-2014 *

6.3. CELE I KIERUNKI W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI SEKTORA PRZEMYSŁOWEGO *

6.3.1. Cele na lata 2004-2014 *

6.4. REALIZACJA CELÓW W ZAKRESIE ZBIERANIA ODPADÓW DO RECYKLINGU I ODZYSKU ORAZ UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH. *

6.4.1. Prognoza odzysku odpadów wielkogabarytowych. *

6.4.2. Prognoza odzysku odpadów budowlanych. *

6.4.3. Prognoza odzysku odpadów niebezpiecznych. *

6.4.4. Prognoza recyklingu i odzysku odpadów opakowaniowych *

6.4.5. Prognoza zbierania do odzysku i składowania odpadów komunalnych. *

6.4.6. Przykład możliwości odzysku odpadów biodegradowalnych poprzez kompostowanie *

VII. OCHRONA ŚRODOWISKA PRZED NEGATYWNYM ODDZIAŁYWANIEM AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE GMINY JARCZÓW *

7.1. SPECYFIKA SZKODLIWOŚCI AZBESTU DLA ZDROWIA LUDZKIEGO *

7.2. STAN PRAWNY DOTYCZĄCY STOSOWANIA I UŻYTKOWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST *

7.3. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE W ZAKRESIE USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW AZBESTOWYCH *

7.4. DEMONTAŻ MATERIAŁÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST *

7.5. ILOŚCI I RODZAJE ZINWENTARYZOWANYCH WYROBÓW AZBESTOWYCH NA TERENIE GMINY *

7.6. UNIESZKODLIWIANIE ODPADÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST *

7.7. ZADANIA GMINY W ZAKRESIE REALIZACJI PROGRAMU USUWANIA AZBESTU NA LATA 2004 - 2012 *

VIII. RODZAJE I HARMONOGRAM DZIAŁAŃ PROEKOLOGICZNYCH ORAZ ŚRODKÓW NIEZBĘDNYCH DO OSIĄGNIĘCIA CELÓW *

8.1. DZIAŁANIA WSPOMAGAJĄCE PRAWIDŁOWE POSTĘPOWANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA *

8.2. DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW *

8.2.1. Działania ujęte w ustawie o odpadach *

8.2.2.. Działania w sektorze gospodarczym *

8.2.3. Działania kształtujące postawy konsumentów *

8.2.4. Zestawienie działań – tabela *

8.2.6. Edukacja w szkole *

8.2.7. Edukacja dorosłych *

8.2.8. Polityka informacyjna *

8.3. INSTRUMENTY PRAWNE REALIZACJI PROGRAMU *

 

SPIS TABEL

Tabela 1. Rejestr zabytków *

Tabela 2. Klasyfikacja jakościowa rzek na terenie gminy Jarczów. *

Tabela 3. Badania chemizmu gleb. *

Tabela 4. Mocne i słabe strony dziedziny ochrony środowiska i gospodarki wodnej w gminie Jarczów oraz szanse i zagrożenia. *

Tabela 5. Zakładany poziom odzysku odpadów wielkogabarytowych. *

Tabela 6. Planowany recykling odpadów wielkogabarytowych ( Mg/rok) *

Tabela 7. Zakładane poziomy odzysku odpadów budowlanych. *

Tabela 8. Zakładane poziomy odzysku odpadów niebezpiecznych , z ogólnej masy odpadów komunalnych (Mg/rok, tj.akumulatory , oleje). *

Wykres I: Prognoza odzysku odpadów komunalnych budowlanych, wielkogabarytowych i niebezpiecznych na terenie Gminy Jarczów w latach 2004-2015r *

Tabela 9. Zakładany poziom odzysku odpadów opakowaniowych. *

Wykres II: Prognoza odzysku odpadów opakowaniowych *

Tabela 10. Planowana masa odpadów zebranych do odzysku i recyklingu oraz masa tzw. resztkowych kierowanych na składowisko w latach 2004 – 2015 *

Wykres III: Prognoza ilości odpadów komunalnych na terenie Gminy Jarczów w latach 2004-2015r do odzysku i składowania *

Tabela 11. Zestawienie działań proekologicznych i środków niezbędnych do osiągnięcia celów, z określeniem lat realizacji i źródeł pozyskania środków finansowych *

 

 

 

 

 

I. UWARUNKOWANIA, DIAGNOZA I KONCEPCJA OCHRONY ŚRODOWISKA

 

1.1. WPROWADZENIE

Potrzeba opracowania programu ochrony środowiska wynika z celów Nowej Polityki Ekologicznej Państwa, która z kolei wynika z Konstytucji RP (art. 5 i art. 74) oraz przepisów Prawa ochrony środowiska art. 13-16 POŚ. Głównym celem tej polityki jest zapewnienie bezpieczeństwa ekologicznego kraju (mieszkańców, infrastruktury społecznej i zasobów przyrodniczych), przy założeniu zrównoważonego rozwoju kraju.

Naczelnym aktem obowiązywania prawa w Polsce jest Konstytucja, a akty prawne niższej rangi powinny być spójne z zapisami Konstytucji.

W związku z wejściem Polski do UE większość przepisów krajowych musi spełniać wymagania dyrektyw UE, stanowiących źródło prawa krajowego.

Aktualnie obowiązująca Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku parokrotnie podejmuje problematykę środowiska i jego ochrony. Na szczególną uwagę zasługuje art. 5 Konstytucji zobowiązujący państwo do zapewnienia ochrony środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Środowisko jako przedmiot ochrony znalazło się obok fundamentalnych dla egzystencji państwa wartości takich, jak nienaruszalność terytorium, bezpieczeństwo narodowe, przestrzeganie praw i wolności obywatelskich oraz dziedzictwo narodowe. Wskazanie państwa jako podmiotu odpowiedzialnego za stan środowiska podkreśla rangę problemów ekologicznych w Polsce.

Znowelizowane w 2001 r. przepisy w zakresie ochrony środowiska duży nacisk kładą na zrównoważony rozwój, jako jeden ze środków utrzymania i odtwarzania dobrego stanu środowiska na szczeblu gmin, powiatów, województw oraz całego kraju.

Podstawowym założeniem zasady zrównoważonego rozwoju jest takie stymulowanie procesów gospodarczych i społecznych, aby zachować zasoby i walory środowiska w stanie zapewniającym trwałe możliwości korzystania z nich zarówno przez obecne jak i przyszłe pokolenie. Opiera się na integracji planowania i polityki społeczno-gospodarczej z polityką ekologiczną.

Formułowany Program obejmuje całokształt działań służących powstrzymaniu niekorzystnych dla środowiska procesów i stałej poprawie stanu środowiska uwzględniając przy tym rozwój społeczno-gospodarczy.

Zobligowanie państwa do ochrony środowiska skonkretyzowane zostało w art. 74 Konstytucji, który wskazuje władze publiczne jako podmioty odpowiedzialne za stan środowiska i bezpieczeństwo ekologiczne.

Zgodnie z tym zapisem ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, które prowadzą w tym celu politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne zarówno współczesnemu, jak i przyszły pokoleniom. Nakaz perspektywicznego spojrzenia na problemy środowiska zobowiązuje władze publiczne do podejmowania działalności kształtujących, prewencyjnych i reglamentacyjnych nie tylko zgodnie z kryteriami legalności, ale również gospodarności, oszczędności i efektywności.

Istotnym konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych jest wspieranie działań obywateli na rzecz ochrony środowiska i poprawy jego stanu (art. 74 ust. 4 Konstytucji).

Z zapisu tego wnioskować należy konieczność preferowania i wspierania organizacji społecznych o proekologicznych celach statusowych, fundacji finansujących przyjazne środowisku technologie, wspieranie działań podmiotów gospodarujących na rzecz ochrony środowiska oraz popularyzację wiedzy i świadomości ekologicznej społeczeństwa.

Obowiązek władz publicznych do zapobiegania negatywnym skutkom degradacji środowiska jest również gwarantem egzekwowania obywatelskiego prawa do ochrony zdrowia. W celu umożliwienia korzystania z tego prawa władze publiczne zobowiązane są do zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska (art. 68 ust.4 Konstytucji).

Ideą programu jest więc ukierunkowanie wszelkich działań dążących do rozwoju, tak aby w skali lokalnej nie zubożyć zasobów i nie pogorszyć stanu środowiska.

Ochrona środowiska jest coraz ważniejszym zadaniem samorządu gminnego, a realizacja założeń niniejszego Programu pozwoli pomóc gminie w realizacji tego zadania.

1.2 CEL I ZAKRES OPRACOWANIA PROGRAMU

Celem opracowania programu jest stworzenie warunków niezbędnych do realizacji zadań proekologicznych w ramach zasady wiodącej zrównoważonego rozwoju (ekorozwoju) z zachowaniem priorytetów ekologicznych na obszarze gminy na podstawie aktualnego stanu środowiska a w szczególności określenie:

1. Celów ekologicznych,
2. Priorytetów ekologicznych,
3. Rodzaju i harmonogramów działań proekologicznych,
4. Środków niezbędnych do osiągnięcia celów w tym mechanizmy i instrumenty prawno - ekonomiczne i środki finansowe.

 

1.3. POLITYKA EKOLOGICZNA I KONCEPCJA PROGRAMU

Program ochrony środowiska opracowany został przy wykorzystaniu obowiązujących aktualnie dokumentów ustalających strategię i politykę ekologiczną w skali kraju, województwa i powiatu:

1). "II Polityka Eekologiczna Państwa",

2). „Program ochrony środowiska województwa lubelskiego” z 2000 roku,

3). „Plan Gospodarki Odpadami dla woj. lubelskiego”, 2003 r.,

4). „Plan zagospodarowania przestrzennego woj. lubelskiego”, 2002 r.,

5). „Program ochrony środowiska dla pow. tomaszowskiego”, 2003 r.,

6). „Plan gospodarki odpadami dla pow. tomaszowskiego”, 2003 r.,

7). „ Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Jarczów”, 2003 r.,

8). „Strategia rozwoju gminy Jarczów na lata 2004 -2010” , 2004 r.

Program ochrony środowiska gminy Jarczów opracowany jest na okres czterech lat z perspektywą na kolejne cztery lata, czyli do roku 2012.

Dzięki przygotowanemu programowi z określonymi kierunkami, po zaakceptowaniu przez władze gminy możliwe będzie:

1. Jasne określenie kierunków proekologicznych rozwojowych w ramach przyjętej polityki (państwa, regionu, powiatu);
2. Nakreślenie zadań do wykonania w ramach ustalonych priorytetów;
3. Ułatwione ubieganie się o środki pomocowe pozabudżetowe;
4. Przyczynienie się do stworzenia warunków do podejmowania działalności rozwojowych na terenie gminy.

Opracowany program zaopiniowany przez Zarząd Powiatu oraz przyjęty przez Radę Gminy stanowić będzie bazę do podejmowania działań proekologicznych.

Program nie jest dokumentem skończonym, a wręcz przeciwnie, musi on mieć charakter otwarty dla zmian wynikających z przyjętej polityki państwa, województwa i powiatu, a także transponującym główne zasady - przepisy UE do naszego porządku prawnego - ekologicznego.

Dokumentem wyznaczającym kierunki ochrony środowiska w kraju jest przyjęta przez Radę Ministrów w 2000 r. II Polityka Ekologiczna Państwa.

Za najważniejsze wyzwania dla polityki ochrony środowiska uznaje się:

• praktyczne wdrożenie wymagań prawa ochrony środowiska UE,
• obniżenie energii i materiałochłonności gospodarki,
• skuteczną ochronę zasobów przyrody,
• ograniczenie negatywnego oddziaływania przemysłu i transportu na środowisko.

Cele polityki ekologicznej określone na poszczególnych szczeblach samorządu Województwa Lubelskiego i Powiatu Tomaszowskiego przekładają się na cele Gminy Jarczów i są nimi:

1). W zakresie jakości wód :

- ograniczenie zanieczyszczeń ze źródeł punktowych,

• zmniejszenie zanieczyszczeń ze źródeł rozproszonych trafiających do wód ze spływami powierzchniowymi z terenów rolnych,
• poprawa czystości wód w rzekach przepływających przez teren gminy - doprowadzenie stanu czystości wód powierzchniowych do stopnia umożliwiającego wykorzystanie tych wód do bezpiecznego bytowania ryb karpiowatych (Sołokija), a w miarę możliwości bytowania ryb łososiowatych (Szyszła, Rzeczyca),
• utrzymanie stanu i poprawa jakości wód podziemnych.

2). W zakresie jakości powietrza atmosferycznego:

• dalsza poprawa jakości powietrza,
• zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza poprzez zmianą wykorzystywanych źródeł energii na bardziej przyjazne dla środowiska - doprowadzenie na teren gminy gazu ziemnego,
• wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii,
• eliminowanie spalania odpadów w paleniskach domowych i na powierzchni ziemi.

3). W zakresie gospodarki odpadami:

• wprowadzenie nowoczesnego gospodarowania odpadami komunalnymi, zapewniającego wzrost odzysku odpadów i zmniejszenie masy odpadów deponowanych na składowiskach,
• wdrożenie programu gospodarki odpadami niebezpiecznymi,
• zwiększenie odzysku odpadów przemysłowych,
• bezpieczne składowanie odpadów resztkowych,
• rozwiązywanie problemów w zakresie właściwego unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest (w szczególności pokrycia z eternitu).

4). W zakresie ochrony przed hałasem:

• ograniczenie hałasu przy głównych drogach,
• rozważne planowanie inwestycji powodujących nadmierną emisję hałasu.

5). W zakresie racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych:

• zmniejszenie materiałochłonności, wodochłonności i energochłonności,
• wzrost wykorzystania źródeł energii odnawialnej,
• ochrona ekosystemów leśnych,
• opracowanie i realizacja planów zalesiania.

6). Współpraca ponad lokalna w zakresie wspólnego rozwiązywania problemów gospodarki odpadami i gospodarki wodno-ściekowej.

• ochrona dorzeczy rzeki Bug,
• gospodarowanie odpadami w ramach mającego powstać ZZO – Zakładu Zagospodarowania odpadów,
• pomoc małym podmiotom w zakresie rozwiązywania problemów ochrony środowiska, włączanie tych podmiotów do gminnych planów i programów ochrony środowiska.

7). Kształtowanie świadomości ekologicznej.

• realizowanie programu edukacyjnego społeczeństwa,
• organizowanie konkursów i wystaw.

8). Doskonalenie struktur zarządzania środowiskiem.

• wzmocnienie kadrowe gminnego stanowiska ds. ochrony środowiska,
• współpraca gminy ze strukturami ponadgminnymi.

 

Wskaźniki celów zawartych w II Polityce Ekologicznej Państwa do roku 2010:

• zmniejszenie wodochłonności w produkcji o 50% w stosunku do roku 1999 w przeliczeniu na PKB,
• ograniczenie materiałochłonności produkcji o 50% w stosunku do 1990 r. w przeliczeniu na jednostkę produkcji lub PKB,
• odzyskanie i powtórne wykorzystanie co najmniej 50% papieru i szkła z odpadów komunalnych,
• zmniejszenie ładunku odprowadzanego do wód powierzchniowych i spływu powierzchniowego o 30%,
• ograniczenie emisji pyłu o 70%, dwutlenku siarki o 56%, tlenku azotu o 31%, amoniaku 8% w stosunku do roku 1990.

Wśród metod realizacji polityk ekologicznych przewiduje się zwrócenie uwagi w gminie na stosowanie tzw. dobrych praktyk gospodarowania, które pozwalają kojarzyć efekty gospodarcze z efektami ekologicznymi w różnych sektorach gospodarki, a w szczególności:

• w rolnictwie - stosowanie dobrych praktyk rolniczych wiąże się z wykorzystaniem potencjału biologicznego gleb przy zmniejszeniu oddziaływania na środowisko stosowanych nawozów i środków ochrony roślin oraz zachowaniu różnorodności biologicznej (wprowadzanie rolnictwa ekologicznego na obszarach o szczególnych walorach przyrodniczych),
• w leśnictwie - wzrostu lesistości, zachowaniu obszarów wodno - błotnych i obiektów cennych przyrodniczo przy uzyskaniu efektów ekonomicznych wzrostu zapasu i przyrostu masy drzewnej,
• w gospodarce komunalnej i budownictwie - unowocześnienie systemów grzewczych z wykorzystaniem zasobów energii odnawialnej zmniejszenie strat wody w sieciach, ocieplanie budynków, segregacja odpadów i odzysk surowców itp.,
• w zagospodarowaniu przestrzennym - zabezpieczenie wartości przyrodniczych, krajobrazowych, kulturowych przy uwzględnieniu warunków ich zachowania w planach, programach, studiach i decyzjach,
• w handlu - o konieczności odzysku opakowań.

Zaopiniowany przez Radę Powiatu Tomaszów Lub. i Przyjęty przez Radę Gminy Jarczów program ochrony środowiska musi być konsekwentnie realizowany i w miarę potrzeb modyfikowany.

Kierunki w nim zawarte powinny być szczegółowo opracowywane wg szczegółowych rozwiązań i hierarchii potrzeb, co pozwoli na działania eliminujące uciążliwości bądź pojawiające się zagrożenia. Organ wykonawczy gminy sporządza co dwa lata i przedkłada Radzie Gminy raport z realizacji programu.

 

II. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY

2.1 ŚRODOWISKO GEOGRAFICZNE

2.1.1. Informacja ogólna

Zgodnie podziałem administracyjnym kraju obowiązującym od 1 stycznia 1999 r., gmina Jarczów należy do powiatu tomaszowskiego - wchodzącego w skład jednego z 24 powiatów województwa lubelskiego. W poprzednim podziale administracyjnym gmina Jarczów należała do województwa zamojskiego.

Powierzchnia obszaru gminy - 10 750 ha

Ludność gminy ogółem/ kobiety - 3 904/ 1941

Gęstość zaludnienia na 1km² - 36,3

Ludność w wieku przedprodukcyjnym - 972

Ludność w wieku produkcyjnym - 2 022

Ludność w wieku poprodukcyjnym - 910

Przyrost naturalny na 1000 mieszkańców - 3,2

Liczba sołectw - 17

Liczba wsi - 18

Użytki rolne razem - 8 479 ha

Grunty orne - 7 117 ha

Sady - 27 ha

Łąki - 1 038 ha

Pastwiska - 297 ha

Lasy i grunty leśne - 1 508 ha

 

2.1.2. Położenie geograficzne, demografia,

Gmina Jarczów położona jest w południowo - wschodniej części województwa lubelskiego i wschodniej części powiatu tomaszowskiego. Granica administracyjna gminy sąsiaduje: od północy z gminami Rachanie i Łaszczów, od wschodu z gminą Ulhówek, od południa z gminą Lubycza Królewska zaś od zachodu z gminą Tomaszów Lubelski. Ośrodkiem gminy jest miejscowość Jarczów, położona w środkowej części gminy.

Geograficznie gmina Jarczów położona jest na obszarze trzech krain geograficznych; tj: Grzędy Sokalskiej, Pobuża oraz Roztocza Południowego. Grzęda Sokalska obejmuje północną część gminy, niewielki południowo-zachodni skrawek należy do Roztocza Południowego. Pozostały obszar leży w obrębie Pobuża.

Krajobrazowo te trzy krainy tylko w niewielkim stopniu różnią się od siebie. Wpływa to raczej na zwiększenie atrakcyjności przyrodniczej gminy niż na jakiekolwiek inne aspekty.

Na terenie Gmina Jarczów zamieszkuje ok. 3900 mieszkańców, podzielona jest na 17 sołectw.

 

2.1.3. Rzeźba terenu

Niewielka północna część gminy położona jest w obrębie Grzędy Sokalskiej. Hipsometrycznie jest to teren zróżnicowany; wysokości względne przekraczają 50 m, a rozczłonkowanie terenu jest duże.

Skrawek gminy, w części południowo-zachodniej wchodzi w skład Roztocza Południowego. Jest to najbardziej wysunięta, na południowy-wschód, część garbu Roztocza. Pod względem geomorfologicznym słabo rozeznana- brak opracowań geomorfologicznych. Roztocze Południowe to dalszy ciąg monoklimatycznego garbu Roztocza, wzniesienia mają kształt garbów, parowów i płaskowyżów; niekiedy ich stoki mają znaczne nachylenia. Są to jednak obszary najczęściej zalesione. Doliny rozdzielające wzniesienia są dość szerokie o płaskich dnach, suche lub nawodnione. Morfologia tego obszaru jest podobna do Roztocza Środkowego, lecz nieco mniej urozmaicona. Roztocze Południowe przechodzi łagodnie w Kotlinę Pobuża, która stanowi pozostały, znaczny obszar gminy. Jest to obszar bardzo monotonny. Występują tu niewielkie garby, dość silnie zrównane, oraz rozległe tereny akumulacyjne.

Krajobrazowo obszar Roztocza to znaczne wzniesienia pokryte w dużej mierze lasami o dość znacznych deniwelacjach. Kotlina Pobuża to rozległe, monotonne równiny pól i łąk, zalesienie jest niewielkie. Grzęda Sokalska to tereny wysoko pagórkowate oraz tereny faliste.

Przynależność do trzech krain geograficznych przyczynia się do zwiększenia atrakcyjności gminy pod względem krajobrazowo- przyrodniczym.

Rzędne terenu wynoszą w obrębie Pobuża od 218 m n.p.m. w dolinie rzeki Szyszły, przy wschodniej granicy gminy do 325 m n.p.m. w obrębie Roztocza.

Przez teren gminy przepływają trzy cieki wodne płynące w podmokłych obniżeniach; tj. rzeki: Rzeczyca, Szyszła oraz Sołokija.

 

2.1.4. Geologia

Przynależność gminy do trzech jednostek fizjograficznych powoduje znaczne zróżnicowania geologiczne, i tak:

• Grzęda Sokalska zbudowana jest ze skał wapiennych wieku kredowego (górny mastrycht); Grzędę budują odporne na działanie erozji chemicznej opoki i margle zawierające 40-80% węglanów z lepiszczem krzemionkowym; utwory te przykrywa grubym płaszczem less o miąższości kilku- kilkunastu metrów.

• w wyniku ruchów młodoalpejskich w miocenie i trzeciorzędzie wzniesiony został wał Roztocza; utwory trzeciorzędu to głównie utworu piaszczyste i gliniaste; Roztocze Południowe (Rawskie) charakteryzuje się brakiem na powierzchni utworów glacjalnego pochodzenia; czwartorzęd to heloceńskie utwory aluwialne z akumulacji piasków, pyłów i torfów; znaczne obszary wnętrza Roztocza pokrywają piaski pylaste i gliniaste, leżą one bezpośrednio na utworach mezozoicznych (kreda) lub trzeciorzędowych
• Kotlina Pobuża to obszar utworów kredowych - mastrychtu, wykształconych w formie gez i opok; szerokie doliny rzeczne i tereny akumulacyjne wyłożone są utworami czwartorzędu wykształconymi jako piaski, pyły, żwiry, iły i torfy.

2.2. INFRASTRUKTURA TECHNICZNA

2.2.1. Komunikacja i transport drogowy

Elementem uciążliwości dla środowiska powodującym emisję hałasu oraz zanieczyszczeń pyłowo - gazowych jest transport. Szczególnie uciążliwym dla środowiska jest transport ciężarowy.

Przez teren gminy Jarczów nie przebiegają drogi tranzytowe, ani też drogi o charakterze wojewódzkim, nie występują zatem istotne problemy wynikające z uciążliwości transportu.

 

a) drogi powiatowe

Sieć dróg powiatowych na terenie gminy pełni rolę w połączeniach miejscowych. Zapewnia ona dodatkowo, poza wewnętrzną komunikację obszaru gminy, połączenia jej z terenami sąsiadującymi województwa, regionu i kraju. Drogi powiatowe stanowią ogólną długość 60.380 mb., w tym drogi o nawierzchni twardej stanowią długość 51.931 mb. pozostała długość to drogi gruntowe nieutwardzone. W skład dróg powiatowych przebiegających przez teren gminy wchodzi 11 odcinków dróg:

2528L Podhorce - Nowa Wieś - Nedeżów – Przewłoka; dł. odcinka 4.199 mb., 2516L Górno - Wola Gródecka – Telatyn; dł. odcinka 4.673 mb.,

2521L Tomaszów Lub. – Ulhówek; dł. odcinka 12.543 mb.,

2527L Nedeżów – Sowiniec; dł. odcinka 3.327 mb.,

2536L Wierszczyca - Jarczów - Korhynie - Ruda Żurawiecka; dł. odcinka 8.962 mb.,

2542L Tomaszów Lub. - Przeorsk – Korhynie; dł. odcinka 1.365 mb.,

2541L Korhynie - Żyłka – Szalenik; dł. odcinka 5,537 mb.,

2531L Jarczów - Jurów - Machnów dł. odcinka 6,577 mb.

2532L Łubcze - Szlatyn – Jurów; dł. odcinka 4,171 mb.,

2533L Chodywańce - Plebanka – Dyniska Nowe; dł. odcinka 3,049 mb.,

2510L Wola Gródecka – Wierszczyca; dł. odcinka 6,977 mb.

Istniejące nawierzchnie dróg na niektórych odcinkach są w bardzo złym stanie technicznym. W okresach intensywnych opadów na niektórych odcinkach dróg występują namulenia na jezdniach, co w znacznym stopniu obniża bezpieczeństwo ruch na tych odcinkach i może prowadzić do kolizji i zagrożeń dla środowiska wynikających z transportu różnych substancji chemicznych.

Na terenie gminy brakuje utwardzonych miejsc parkingowych dla samochodów. Miejsca takie występują jedynie w Jarczowie. Stan taki utrudnia utrzymanie czystości i stanu sanitarnego przy trasach komunikacyjnych. Narastający wzrost liczby samochodów zmusza do wybudowania nowych parkingów i zabezpieczenia w tych miejscach warunków do czasowego zatrzymywania się podróżnych, w tym warunków sanitarnych i zbierania odpadów komunalnych.

 

2.2.2. Gazyfikacja

Na terenie gminy Jarczów brak jest sieci gazowej. W perspektywie przewiduje się budowę gazociągu, co pozwoli na sukcesywne eliminowanie tradycyjnego, ale uciążliwego dla środowiska źródła energii, jakim jest węgiel.

 

2.3. KLIMAT

Zgodnie z regionizacją klimatu Polski (E. Romera), klimat Roztocza należy do klimatu Wyżyn Środkowych. Według klasyfikacji termicznej (Janiszewski), Roztocze leży w krainie długiej zimy (ok. 98 dni), średnio długiego lata (ok. 95 dni), krótkiej wiosny i jesieni Na terenie gminy najczęściej napływają masy powietrza polarno - morskiego, z maksimum napływów w miesiącach letnich (80%) oraz polarno - kontynentalnego, maksimum napływów z końcem zimy i początkiem wiosny. Powietrze arktyczne napływa rzadko (ok. 6% przypadków w roku), najczęściej w zimie i na wiosnę; najrzadziej napływa powietrze zwrotnikowe.

2.3.1. Zróżnicowanie warunków topo - i mikroklimatycznych

Zróżnicowana rzeźba terenu i udział powierzchni leśnych wpływa na zróżnicowanie topo - i mikroklimatyczne; w gminie można wyróżnić obszary o lepszych i gorszych warunkach:

• najlepszymi warunkami cechują się obszary wierzchowinowe o przewadze terenów posiadających dobre warunki nasłonecznienia (zbocza i stoki południowe, południowo - wschodnie i południowo — zachodnie), dobre warunki opadowe (wyraźne opady na stokach W, WS, WN), dobrym przewietrzaniu, bardzo dobrych
  warunkach areosanitarnych
• najbardziej niekorzystne warunki występują w dolinie rzeki i obniżeniach terenowych, z uwagi na występujące inwersje termiczne, zwiększoną częstotliwość występowania mgieł z tendencją do stagnacji, słabą wentylacją, co sprzyja tworzeniu się mrozowisk, mgieł, zaleganiu zanieczyszczeń powietrza
• topoklimat lasów w swoistych warunkach bioklimatycznych, cechujący się dużą zacisznością, łagodnym przebiegiem doborowych elementów meteorologicznych, dużym zacienieniem
• topoklimat terenów położonych w sąsiedztwie kompleksów leśnych, cechujących się okresowym zacienieniem i dużą zacisznością sprzyjającą długiemu utrzymaniu się wilgoci w glebie.

2.3.2. Stosunki termiczne

Roztocze jest obszarem chłodniejszym w porównaniu do krajów sąsiednich; średnia temperatura powietrza występuje w przedziale 6,7 - 6,9 °C.

Średnia roczna temperatura powietrza /CO/ w okresie wegetatywnym /lata 1951 - 1990/, dla stacji położonej najbliżej gminy w Tomaszowie Lubelskim, wynosiła:

 

Miesiąc	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	IV-X
Tomaszów Lubelski	7,0	12,6	16,0	17,3	16,5	12,4	7,5	12,8

 

Średnia data ostatnich wiosennych przygruntowych przymrozków przypada na około 20 maja, maksymalny przymrozek może wystąpić około 10 czerwca. Średnia data pierwszych jesiennych przymrozków przygruntowych przypada na około 20 września, najwcześniej może się jednak pojawić około 31 sierpnia.

Okres wegetacyjny wynosi przeciętnie około 203 dni, dla porównania w Polsce: od 190 dni w woj. podlaskim do 220 dni w południowo - zachodniej części kraju. W ostatnim dziesięcioleciu, notuje się wzrost temperatury stycznia o 0,5 °C i spadek w lipcu o 1,2 °C, w porównaniu do 25 - lecia (1951 - 1975).

 

2.3.3. Opady

Średnia roczna suma opadów na Roztoczu, wynosi 450 - 495 mm /Grzęda Sokalska otrzymuje ich 550 mm/. Największymi sumami opadów charakteryzuje się lato, w okresie wegetacyjnym (IV - X); średnia suma opadów na Roztoczu wynosi 450 - 495 mm. Trwała pokrywa śnieżna pojawia się w połowie grudnia i utrzymuje się do połowy marca, w tym pokrywa o grubości 10 cm zalega około 2 miesiące, a co najmniej 20 cm - około 1 miesiąca. Gmina położona jest w obszarze występowania szlaków gradowych. Opady gradu najczęściej towarzyszą burzom letnim.

2.3.4. Wiatry

Na obszarze gminy wieją wiatry zachodniej połówki horyzontu /W, SW,NW/, z tym, że dominuje kierunek zachodni. Notowane są również wiatry południowo - zachodnie oraz wiatry północno - zachodnie. Kierunki te stanowią prawie 50% sumy wszystkich wiatrów. Najmniejszy jest udział wiatrów północnych i północno - wschodnich, nie przekraczają one razem 15%. Znaczny jest udział cisz - do około 12% na terenach otwartych, do 40% w obniżeniach i na obszarach śródleśnych. Dominują wiatry o prędkości 2,1 m/s.

2.3.5. Zachmurzenie

Obszar, na którym położony jest teren gminy Jarczów charakteryzuje się jednym z najniższych w Polsce zachmurzeniem oraz najwyższym usłonecznieniem. W skali roku, najmniejsze zachmurzenie notuje się od kwietnia do września, z minimum we wrześniu oraz drugim minimum - w czerwcu. Średnie roczne zachmurzenie wynosi 6,3 do 6,6 w 11 - stopniowej skali pokrycia nieba. Najłagodniejszy okres w roku obejmuje miesiące od IV do VI (okres wegetacyjny).

2.3.6. Mgły

Na obszarze gminy nie są one zjawiskiem nadmiernie częstym. W ciągu roku, najmniej obserwowane są mgły w okresie od kwietnia do sierpnia, z minimum w czerwcu i lipcu; natomiast najczęściej występują w październiku i listopadzie. Duży wpływ na ich częstotliwość wywierają czynniki lokalne - tereny cechujące się znacznymi spadkami temperatury, tereny podmokłe. Obserwowane są mgły adwekcyjne, napływające ze wszystkich partii terenu w kierunku obniżeń i dolin oraz mgły inwersyjne występujące w dolinach, związane ze spadkiem temperatury.

 

2.4. ZASOBY NATURALNE

2.4.1. Wody powierzchniowe

Cały obszar gminy Jarczów leży w zlewni rzeki Bug, a w szczególności jego dopływu - Sołokiji.

Przez teren gminy przepływają trzy cieki wodne:

- rzeka Rzeczyca (dopływ Szyszły),

- rzeka Szyszła (dopływ Sołokiji),

- rzeka Sołokija (dopływ Bugu).

Największy dopływ Sołokiji, to na obszarze gminy ciek wodny przepływający w pobliżu miejscowości: Chodywańce, Zawady oraz w pobliżu Jurowa - Szyszła.

Rzeczyca przepływająca przez Wierszczycę, Łubcze oraz Szlatyn. Ponadto do Szyszły wpływają małe cieki wodne i rowy melioracyjne. Taki przebieg koryta rzek i cieków sprzyja zanieczyszczeniom wód powodowanym spływami powierzchniowymi z posesji niosącymi wiele zanieczyszczeń oraz nieprawidłowej gospodarki ściekowej i odpadowej.

Na terenie gminy zlokalizowany jest również zbiornik wodny „Leliszka” o powierzchni 2,5 ha, pojemności całkowitej 45 tys. m³.

Zbiornik wodny „Leliszka” poza podstawową rolą retencji i hodowli rybnej, stanowić może obszar dla organizowania wypoczynku i rekreacji.

2.4.2. Wody podziemne

Obszar gminy w podziale hydrologicznym znajduje się w regionie lubelsko-radomskim, w podregionie lubelskim XXI 1 i podregionie roztoczańskim XXI 4. Wody podziemne związane są z utworami kredy górnej. Warunki hydrologiczne są korzystne. Przeważają wody szczelinowe o zwierciadle na ogół napiętym lub szczelinowo- porane. Wydajność tych wód jest dość znaczna na Roztoczu 10-30 m³/h, w Kotlinie Pobuża i dolinie Sołokiji 30-70 m³/h.

 

2.4.3. Lasy

Lasy oraz grunty leśne, na obszarze gminy Jarczów zajmują powierzchnię 1508 ha, z czego 1301 ha należy do Nadleśnictwa Tomaszów Lubelski, w tym 1223 ha to lasy, co stanowi 14% ogólnej powierzchni gminy. Większe partie lasów występują głównie w północnej oraz południowo-zachodniej części gminy. Dominującym typem siedliskowym jest las świeży, a gatunkiem lipa, dąb, buk i grab.

Około 640 ha lasów na omawianym obszarze, zaliczanych jest do ochronnych. W kompleksie leśnym na południowy-zachód od wsi Korhynie oraz na północ od Woli Gródeckiej występują lasy wodochłonne o łącznej powierzchni około 250 ha. Lasy glebochronne zajmują obszar ponad 97 ha i obejmują tereny na wschód od Woli Gródeckiej. Nadzór nad lasami sprawuje Nadleśnictwo Tomaszów Lubelski. Drzewostan i szata terenów leśnych podlega ścisłej ochronie. Na terenie gminy znajduje się również rezerwat częściowy „Las lipowy w uroczysku Bukowiec” o powierzchni 11,58 ha, z zarządzenia MLiPD z 7 października 1967 r. (MP Nr 60, poz. 285).

Na omawianych obszarach istnieje zakaz zabudowy i zainwestowania terenów. Wskazuje się obszary przeznaczone do dolesień za wstępnym określeniem granicy rolno-leśnej.

 

2.4.4. Kopaliny

Na terenie gminy Jarczów występują następujące złoża surowców mineralnych: złoża margli kredowych, złoża kruszywa naturalnego- piaszczystego.

Pierwsze zlokalizowane w okolicach miejscowości Chodywańce, w części południowo-wschodniej gminy (z przedłużeniem na teren gminy Lubycza Królewska). Drugie zlokalizowane jest w południowo-zachodniej części gminy na gruntach wsi Plebanka.

Inne elementy budowy geologicznej to:

• pokrywy piaszczyste piasków wolnolodowcowych, w północnej części gminy, całkowicie zalesionych lasem bukowym,
• profil piasków rzecznych tarasowych w rejonie Leliszki, zbudowanych z mułów, piasków gliniastych i torfu.

 

2.5. ŚRODOWISKO ROLNICZE.

2.5.1. Gleby i ich przydatność rolnicza.

Gmina Jarczów położona jest w rejonie intensywnego rozwoju rolnictwa. Wśród użytków rolnych przewagę stanowią czarnoziemy na podłożu lessowym, występują również rędziny.

Korzystny wpływ na warunki produkcji rolniczej mają klimat oraz gleby wysokich klas bonitacyjnych /I i IIIa/. Ogólnie rzecz biorąc, obszar ten posiada bardzo korzystne warunki przyrodnicze dla produkcji rolnej.

 

2.5.2. Gospodarka rolna - ogólna charakterystyka, struktura własnościowa.

Gmina posiada charakter typowo rolniczy, o czym świadczy ilość indywidualnych gospodarstw rolniczych - 1344, o wielkości od 1 ha do 50 ha, gdzie więcej jest gospodarstw o pow. 1-2 ha. Z uwagi na bardzo dobrą bonitację gleb – I-IIIa klasa, do głównych upraw należą: uprawa pszenicy, jęczmienia, a z przemysłowych - buraki cukrowe, ziemniaki; na terenach o urozmaiconej rzeźbie rośliny strukturotwórcze - koniczyna, lucerna, itp.

Warunki klimatyczno - glebowe sprzyjają rozwojowi upraw warzywniczych, gruntowych jak i szklarniowych.

 

2.5.3. Produkcja zwierzęca.

W gminie dominuje dotychczas hodowla bydła (2090 sztuk), w tym krów (1101 sztuk), dość wysoka jest również hodowla trzody chlewnej. Wielkości te w ostatnim okresie istotnie się zmieniają w kierunku zmniejszenia ilości, szczególnie w hodowli bydła.

W produkcji zwierzęcej predyspozycje terenu gminy występują w kierunku chowu bydła, z uwagi na dość duży udział użytków zielonych w strukturze użytków rolnych.

 

 

 

 

2.5.4. Użytkowanie i jakość gruntów.

Struktura użytkowania gruntów w indywidualnych gospodarstwach rolnych:

Powierzchnia ogółem w ha - 8049 ha

Razem - 7527 ha

Grunty orne - 6373 ha

Sady - 18 ha

Łąki trawiaste - 956 ha

Pastwiska - 180 ha

Lasy i grunty leśne - 147 ha

Pozostałe grunty - 375 ha

 

2.6. OBSZARY CHRONIONE

2.6.1. Rezerwaty przyrody.

Na terenie Gminy Jarczów znajduje się rezerwat przyrody „Las lipowy w uroczysku Bukowiec” – częściowy, leśny, o powierzchni 11,58ha; celem ochrony jest zachowanie fragmentu lasu lipowego naturalnego pochodzenia. Jeszcze na początku XX wieku gatunkiem panującym na obszarze obecnego rezerwatu był dąb, zaś domieszkę stanowił buk, lipa i grab. Silne mrozy zimą 1928/29 r. spowodowały bardzo duże szkody w drzewostanach dębowych, ucierpiał również buk. Usunięto wówczas ponad 300 drzew. Taka sytuacja stworzyła warunki do rozwoju lipy, która w warunkach bardzo żyznego siedliska weszła w górne piętro, stając się gatunkiem głównym. Pojedyncze egzemplarze lipy osiągają 100 cm w pierśnicy i 29 m wysokości. Dąb jest obecnie w rezerwacie gatunkiem ustępującym, bardzo słabo odnawiającym się wskutek zaciemnienia. Kilka drzew ma charakter pomnikowy i osiąga 120 cm w pierśnicy oraz 29 m wysokości. Znaczny udział w drzewostanie rezerwatu ma buk, który miejscami tworzy piętro podokapowe, miejscami zaś jest gatunkiem współpanującym. Buk występuje na obszarze całego rezerwatu, wykazując dużą dynamikę rozwoju i wytrzymując konkurencję grabu. Odnawia się w sposób naturalny. Około 10 buków ma charakter pomnikowy, osiągając 86 – 112 cm w pierśnicy i wysokość 28 – 35 m. W domieszce występuje również sosna, brzoza, wierzba, klon pospolity, jawor, osika, czereśnia i wiązy (górski i polny).

Z roślin chronionych na terenie rezerwatu występuje wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, lilia złotogłów, podkolan biały, kruszczyk szerokolistny, listera jajowata i śnieżnik leśny.

 

2.6.2. Pomniki przyrody.

Dąb szypułkowy - wysokość 15 m, w obwodzie 300 cm; zlokalizowany w Kol. Gródek przy drodze z cegielni do lasu w odległości 300 m od ściany lasu (Orzeczenie Nr 1 Wojewody Zamojskiego z dnia 24 marca 198 7.r /Dz.Urz.Woj. Zamojskiego z 1987 r. Nr 1 poz.37/).

Aleja składająca się z 27 lip drobnolistnych - wysokość od 20 do 25 m, w obwodzie 132 - 420 cm; zlokalizowane w Chodywańcach w parku podworskim (Orzeczenie Nr 1 Wojewody Zamojskiego z dnia 2 grudnia 1988 r. /Dz.Urz.Woj. Zamojskiego z 1987 r. Nr 16 poz.152/).

 

2.6.3. Ochrona krajobrazu kulturowego

Wymagana jest ochrona obszarów archeologicznych o znaczeniu europejskim - sieć cmentarzysk kurhanowych: Łubcze - Hubinek - Wierszczyca. W związku z powyższym, na terenie gminy proponuje się utworzenie: Archeologicznego Parku Kulturowego

Park kulturowy jest formą ochrony krajobrazu kulturowego, mającą na celu utrzymanie i wyeksponowanie, ukształtowanych w wyniku działalności człowieka wyróżniających się krajobrazowo, terenów z zachowanymi zabytkami charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej.

 

2.6.4. Zestawienie obiektów i obszarów podlegających ochronie konserwatorskiej

Tabela 1. Rejestr zabytków

Lp.	Miejscowości	Rej. zab.	Obiekt	Czas powst.
I	II	III	IV	V
1.	Chodywańce	ZA/145	Kordegarda pałacowa (d. spichlerz), mur.	2 poł. XVIII
2.	Gródek	ZA/391	Kościół par. mur	1840-46
3.			Dzwonnica mur.	poł. XIX
4.			Cmentarz przykościelny + drzewostan,	poł. XIX
5.	Jarczów	A/40	Kościół par. (d. cerkiew gr. - kat.), drew.	ok. 1755
6.			Cmentarz przykościelny + drzewostan	2 poł. XVIII
7.	Jurów	A/290	Grodzisko	X - XIII
8.	Korhynie	ZA/348	ZESPÓŁ DWORSKI - Dwór drew.	ok. 1900
9.			Pozostałość parku	2 poł. XIX
10.	Łubcze	Zaa41	Kurhan ziemny
11.		Zaa53	3 kopce ziemne (stan. 25)
12.		Zaa54	Kopiec ziemny (stan. 1)
13.	Nedeżów	Zaa45	Kopiec ziemny (stan. 18)
14.		Zaa48	Kopiec ziemny (stan. 28)
15.		Zaa49	Kopiec ziemny (stan. 20)
16.		Zaa50	Kopiec ziemny (stan. 21)
17.		Zaa51	2 kopce ziemne (stan. 23)
18.		Zaa52	2 kopce ziemne (stan. 23)
19.	Wola Gródecka	Zaa39	Cmentarzysko kurhanowe - 3 kopce

 

2.6.5. Ewidencja gminna zabytków

Lp.	Miejscowość	Obiekt	Czas powst
I	II	III	IV
1.	Chodywańce	Brama - dzwonnica, mur.	1820
2.		Pozostałość parku dworskiego	XIX
3.		Cmentarz grzebalny, czynny	XIX
4.		Stanowiska archeologiczne (20)
5.	Gródek	Kapliczka św. Floriana, drew.	lpoł.XIX
6.		Kapliczka św. Jana Nepomucena, drew.	pot. XIX
7.		Krzyż drewniany na postumencie kam	1905
8.		Plebania mur.	pocz. XX
9.		Cegielnia, mur	pocz. 1930
10.		Cmentarz grzebalny, czynny	XIX
11.		Stanowiska archeologiczne (15)
12.	Kol. Gródek	Stanowiska archeologiczne (20)
13.	Jarczów	Urząd Gminy, mur.	po 1920
14. j		Szkoła, mur.	po 1930
15.		Młyn elektryczny, drew.	1936
16.		Cmentarz grzebalny, czynny	XIX
17.		Kopiec Józefa Piłsudskiego	1936
18.		Stanowiska archeologiczne (13)
19.	Kol. Jarczów	Stanowiska archeologiczne (15)
20.	Jurów	Cmentarz grzebalny, nieczynny	XIX
21.		Stanowiska archeologiczne (9)
22.	Korhynie	Stanowiska archeologiczne (12)
23.	Łubcze	Stanowiska archeologiczne (65)
24.	Nedeżów	Kapliczka domkowa, drew. - mur	1. 20. XX
25.		Krzyż kamienny	1905
26.		Krzyż z figurą MB, kam.	1905
27.		Młyn elektryczny	1927
28.		Cmentarz grzebalny, nieczynny	XIX
29.		Stanowiska archeologiczne (25)
30.	Plebanka	Stanowiska archeologiczne (4)
31.	Przewłoka	Krzyż kamienny	1905
32.		Stanowiska archeologiczne (3)
33.	Sowiniec	Stanowiska archeologiczne (11)
34.	Szlatyn	Figura kamienna	1900
35.		Cmentarz grzebalny, nieczynny	XIX
36.		Stanowiska archeologiczne (39)
37.	Wierszczyca	Kapliczka domkowa, drew.	k. XIX
38.		Krzyż drewniany	ok. 1920
39.		Zespół zieleni przyszkolnej	pocz. XX
40.		Cmentarz grzebalny, nieczynny	XIX
41.		Stanowiska archeologiczne (34)
42.	Wola Gródecka	Młyn elektryczny, drew.	1. 20. XX
43.		Stanowiska archeologiczne (22)
44.	Zawady	Stanowiska archeologiczne (5)
45.	Żyłka	Stanowiska archeologiczne (2)

 

2.6.6. Podmioty działalności gospodarczej

Gmina Jarczów posiada charakter typowo rolniczy. Poza typowymi jednostkami użyteczności publiczne tj. służba zdrowia, oświata, funkcjonuje szereg podmiotów handlu, artykuły spożywcze i przemysłowe, artykułami budowlanymi, zaopatrzenia rolnictwa.Aktualnie na terenie gminy funkcjonują dwie dwunastogodzinne stacje paliw tj. w Jarczowie oraz w Przewłoce, brak jest natomiast stacji całodobowej.

Warsztaty naprawcze samochodów zlokalizowane są w Szlatynie oraz w Przewłoce.

 

III. AKTUALNY STAN I ZAGROŻENIA ŚRODOWISKA

3.1. WODY POWIERZCHNIOWE

Gmina Jarczów położona jest w zlewni rzeki Bug. Odwadniana jest przez jej lewostronne dopływy: w części południowej i środkowej przez rzekę Rzeczyca z dopływem Szyszły, część północna odwadniana jest przez górną Huczwę i Kanał Hopkie, natomiast część zachodnia przez górną Sołokiję. Doliny rzek mają założenia tektoniczne i za wyjątkiem Sołokiji, kierunek równoleżnikowy /tzw. wołyński/.

Największy dopływ Sołokiji to przepływająca w pobliżu miejscowości Chodywańce i Zawady oraz Jurowa rzeczka Szyszła. Ponadto wpływają do niej małe cieki i rowy melioracyjne.

Do oceny jakości wód powierzchniowych klasyfikację cieków oparto o metodę Centralnego Urzędu Gospodarki Wodnej, polegającej na wyznaczaniu stężeń charakterystycznych..

Otrzymane wartości odniesiono do obowiązującej klasyfikacji czystości wód (Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5.11.1991 r. w sprawie klasyfikacji wód - Dz. U. Nr 116, poz. 503).

Zakłada ona trzy klasy czystości wód, a mianowicie:

pierwszą klasę - wody przeznaczone do zaopatrzenia w wodę ludności i niektórych

zakładów przemysłowych, wymagających jakości wody do picia oraz hodowli ryb łososiowatych

drugą klasę - wody nadające się do hodowli ryb, hodowli zwierząt gospodarskich i do celów rekreacyjnych

trzecią klasę - wody do zaopatrzenia zakładów przemysłowych i do nawodnień terenów rolniczych. Wody, które przekroczyły granice charakterystyczne dla trzeciej klasy, określone zostały jako pozaklasowe (NON – nie odpowiadająca normom).

Według klasyfikacji zamieszczonej w Raporcie o stanie środowiska woj. lubelskiego główna rzeka przepływająca przez teren gminy Jarczów (Sołokija)została sklasyfikowana jako NON – nie odpowiadająca normom, natomiast Szyszła i Rzeczyca posiadają klasę II.

Wskaźniki zanieczyszczeń rzeki Sołokija takie jak: substancje organiczne, zasolenie, substancje biogenne i stan sanitarny wskazują na źródła zanieczyszczeń pochodzenia rolniczego jak i komunalnego. Z grupy wskaźników fizyko – chemicznych przekroczone były: fosfor ogólny, azot ogólny, fosforany, azot azotynowy, azot amonowy i BZT-5. Widoczny jest negatywny wpływ ścieków odprowadzanych z komunalnej oczyszczalni miasta Tomaszów Lub., gdyż wartości te są odnotowane już na terenie Gminy Tomaszów Lub.

Na terenie gminy zlokalizowany jest również zbiornik wodny „Leliszka", o powierzchni 2,5 ha i pojemności 45 tys. m³.

Na podstawie badań wykonanych w latach 1999 – 2003 klasyfikację jakościową rzek na terenie gminy przedstawia tabela 2.

Tabela 2. Klasyfikacja jakościowa rzek na terenie gminy Jarczów.

Nazwa rzeki	Długość sklasyfikowanych odcinków rzek w km
	Łączna długość	I	II	III	NON
Sołokija	36,6	-	-		36,6
Szyszła	5,8	-	-5,8
Rzeczyca	9,5	-	-9,5	-

 

3.1.1. Ocena zagrożeń środowiska wód powierzchniowych

Wody rzeki Sołokija wykazują poziom zanieczyszczenia przekraczający dopuszczalne normy, głównie przez związki biogenne (fosfor ogólny), związki organiczne i skażenia bakteriologiczne (Miano Coli). Zauważalny jest wyraźny wpływ na stan czystości wód rzek ścieków bytowo - gospodarczych nieoczyszczonych, przemieszczenia rolniczych zanieczyszczeń obszarowych i występowanie punktowych skażeń. Zanieczyszczenia wód rzeki Sołokija posiadają charakter obszarowy i dopływają na teren gminy Jarczów już z terenu gminy sąsiedniej.

Wody rzek Szyszła i Rzeczyca są o dość dobrym stanie czystości, II klasa czystości, o której decydują substancje organiczne i substancje biogenne i stan sanitarny, natomiast zasolenie, zawiesina i substancje specyficzne mieszczą się w I klasie czystości.

Jak wynika z powyższego na obszarze tych rzek nie obserwuje się silnego wpływu chemizacji rolnictwa, natomiast wskaźniki zwiększone są charakterystyczne dla gospodarki komunalnej, i są zapewne wynikiem niewłaściwej gospodarki ściekowej i gospodarki odpadami.

Wnioski:

1. Dla ochrony jakości wód powierzchniowych konieczna jest realizacja kanalizacji sanitarnej i oczyszczalni ścieków.
2. Ochrona wód powierzchniowych wymaga wprowadzenia nowych zasad dobrego gospodarowania w gospodarce rolnej w zakresie stosowania nawozów i środków ochrony roślin, a także racjonalnego wykorzystania rolniczego odchodów płynnych zwierzęcych, przeciwdziałania w redukcji stopnia zanieczyszczeń obszarowych – rolnych.

 

3.2. WODY PODZIEMNE

Ocenę stanu wód podziemnych wykonano w oparciu o monitoring lokalny przeprowadzony przez WIOŚ – Delegatura w Zamościu dla wód płytkich (gruntowych ujmowanych przez studnie kopane) oraz w oparciu o analizy wody wykonywane przez TSSE w Tomaszowie Lubelskim, dla ujęć wody (wgłębne ujęcie - wody kredowe) - studnia wiercona.

Gmina Jarczów leży na pograniczu dwóch regionów hydrograficznych /wg Wilgat 1975 r./:

• regiony Wyżyna Lubelska i Roztocze, subregion Roztocze,
• region Wyżyna Wołyńska.

Wody podziemne w obu regionach występują w podobnych warunkach w utworach kredowych oraz utworach czwartorzędowych. W dolinach rzek oba poziomy wodonośne tworzą kredowo - czwartorzędowy zbiornik.

Rejon Roztocza, z racji dobrych warunków infiltracji i najwyższej sumy opadów stanowi główny obszar alimentacji dla całej Niecki Lubelskiej. Przepływ wód kredowych odbywa się z kierunku południowego /Roztocze/ ku północy.

Wody kredowe ujmowane są przez studnie kopane i wiercone. Studnie kopane mają głębokość 8 - 10 m, a stabilizująca się w nich woda osiąga 4,5 - 7,7 m p.p.t. Studnie wiercone mają głębokość 30 - 80 m, a woda nawiercana jest w nich w kilku poziomach /np. studnia POM w Jarczowie na 10,8 m i na 30,0 m p.p.t./, a jej zwierciadło jest swobodne lub lekko napięte. Zwierciadło stabilizuje się na głębokości od 2,9 m p.p.t. do 8,5 m p.p.t., tj. na rzędnych 224,25 - 231 m n.p.m. Wydajność studni waha się w granicach 12 mTh /przedszkole w Jarczowie/ - 72 m³/h /ujęcie w Łubczu dla wodociągu wiejskiego Jarczów - Łubcze - Wierszczyca.

Wody czwartorzędowe ujmowane są w nielicznych studniach kopanych, zlokalizowanych w dolinach rzek. Zawodnione utwory występują w dolinach rzecznych lub lokalnie, niewielkimi płatami na wysoczyznach. Wody tego poziomu występują na niewielkich głębokościach.

Wody gruntowe (płytkie) są chronione głównie przez strefę aeracji /strefa sucha nad poziomem wód gruntowych/. Miąższość tej strefy wynosi kilka metrów. Głównymi źródłami zanieczyszczenia tych wód są składowiska odpadów (wysypiska śmieci), z uwagi na ługowanie substancji szkodliwych, zanieczyszczenia związane z działalnością rolniczą oraz nieskanalizowane obszary zabudowy wiejskiej, gdzie występują nieszczelne zbiorniki ścieków (doły chłonne).

Ocena wód podziemnych dokonano w oparciu o wskaźniki dla wód pitnych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 04.05.1990 r.

Kryteria określone w klasyfikacji zwykłych wód podziemnych dla potrzeb monitoringu PIOŚ Warszawa 1995 r., dzieli wody na cztery klasy:

• klasa Ia - wody najwyższej jakości

• klasa Ib - wody wysokiej jakości
• klasa II - wody średniej jakości
• klasa III - wody niskiej jakości

Na terenie gminy Jarczów nie ma punktu badawczego krajowej sieci monitoringu wód podziemnych. Według badań przeprowadzonych w Tomaszowie Lubelskim, że wody kredowe odpowiadają Ib klasie czyli wód wysokiej jakości. Są one tylko nieznacznie zanieczyszczone, o naturalnym chemiźmie; odpowiadają jakościowo wodom przeznaczonym do celów pitnych i gospodarczych.

Do klasy Ib zaliczane są również wody czwartorzędowe, badane w najbliższym punkcie - Ruda Wołoska, gm. Tomaszów Lub.

Zagrożenie zanieczyszczeniami głównego zbiornika wodnego znajdującego się w obszarze gminy jest duże, gdyż zbiornik ten ma charakter zbiornika odkrytego - większość utworów wodonośnych występuje bez żadnego lub niemal bez żadnego przykrycia utworami młodszymi, co sprzyja infiltracji zanieczyszczeń w głąb.

Źródłami zanieczyszczeń są głównie:

• nieuporządkowana gospodarka ściekami bytowo-gospodarczymi,
• przenikanie do podłoża zanieczyszczeń powstałych przez rolnicze użytkowanie ziemi i komunikację drogową,
• zanieczyszczenia wód powierzchniowych, oddziaływujące na wody podziemne.

 

3.2.1. Ocena zagrożeń środowiska wód podziemnych

Kontrolę wpływu środowiska na wody podziemne prowadzi Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie. Wody gruntowe zbadane na stanowisku kontrolnym w Rudzie Wołoskiej wykazały klasę jakości I b, natomiast przy składowisku odpadów komunalnych Wierszczycy III klasę jakości wód z podwyższoną zawartością związków azotowych.

Zagrożenie dla wód podziemnych mogą stanowić:

• oddziaływanie rolniczych zanieczyszczeń obszarowych,
• nieuporządkowana gospodarka ściekowa,
• przenikanie zanieczyszczeń (odcieków) z niewłaściwie urządzonego i eksploatowanego wysypiska odpadów.

Wnioski:

1. Konieczność przyspieszenia działań związanych z porządkowaniem gospodarki ściekowej i likwidacji nieszczelnych szamb,
2. Konieczność rozwiązania problemów odprowadzania ścieków w indywidualnych gospodarstwach oraz gospodarowania odpadami (szczelność szamb, składowanie obornika, kiszonki itp.),
3. Konieczność uporządkowania gospodarki odpadami w wymiarze gminnym, przyjęcie systemu segregacji, zbiórki i unieszkodliwiania odpadów,
4. Uporządkowanie gospodarki odpadami płynnymi i stałymi zwierzęcymi,
5. Przestrzeganie zasad gospodarowania w strefach ochronnych ujęć wody.

 

3.3. GOSPODARKA WODNO- ŚCIEKOWA

3.3.1. Zaopatrzenie w wodę.

Gmina Jarczów posiada małe pokrycie w sieć wodociągów. Tylko ok. 25% mieszkańców gminy korzysta ze zbiorowej sieci wodociągowej. Wodociągi znajdują się w miejscowościach: Łubcze, Szlatyn, Plebanka i Przeorsk. Na chwilę obecną wykonany został projekt na budowę sieci w największej miejscowości w gminie -Wierszczycy.

Pozostałych 75% mieszkańców korzysta ze studni kopanych bądź wierconych.

Ujęcia wody zlokalizowane są w następujących miejscowościach:

• Łubcze /obsługuje wieś Szlatyn/
• PGR Plebanka
• GHZ Przeorsk

Z własnych ujęć wody korzystają jedynie: Urząd Gminy w Jarczowie.

Sieć wodociągów na terenie gminy przedstawia się następująco:

Lp.	Lokalizacja	Zasoby dyspozycyjne w m3/24 h
1.	ww Łubcze	1296
2.	PGR Plebanka	180
3.	GHZ Przeorsk	288

 

3.3.2. Odprowadzanie ścieków.

Gmina nie posiada sieci kanalizacyjnej; istnieje tylko lokalny system kanalizacji w Jarczowie. Ścieki odprowadzane są do kontenerowej oczyszczalni, mechaniczno – biologicznej typu KOS w UG Jarczów oraz oczyszczalni mechanicznej o przepustowości 30 m³/dobę, z lokalizacją w PGR Plebanka; każda z tych oczyszczalni kieruje nieczystości do rzeki Szyszły.

Gospodarstwa rolne oraz zabudowa jednorodzinna na terenie gminy (poza miejscowością Jarczów), wyposażona jest w lokalne urządzenia, w postaci własnych zbiorników ściekowych, tzw. szamb, suchych ustępów.

Często taki sposób gromadzenia nieczystości nie spełnia wymogów sanitarnych; ścieki te zanieczyszczają wody otwarte oraz podskórne. W celu poprawienia gospodarki ściekowej i stanu środowiska, niezbędna jest budowa oczyszczalni ścieków i sieci kanalizacyjnej - obejmującej cały obszar gminy.

Rozproszona struktura zabudowy znacznej części gminy Jarczów nie sprzyja dużym możliwościom budowy zbiorczych sieci kanalizacyjnych i oczyszczalni.

Program porządkowania gospodarki ściekowej na terenie gminy Jarczów oparty powinien być o następujące założenia:

- budowę kanalizacji zbiorczych na obszarach zwartej zabudowy według ustaleń z mieszkańcami poszczególnych miejscowości, którzy włączą się do realizacji kanalizacji zbiorczych,

- na obszarach na których nie będzie realizowana kanalizacja zbiorcza, każda nieruchomość zostanie wyposażona w indywidualną ( lub kilka posesji razem) oczyszczalnię ścieków. Proponuje się łączenie kilku posesji do jednej oczyszczalni, szczególnie w tych przypadkach , gdzie jest oczywiste że w niedługim czasie posesja będzie likwidowana (tzw. posesje starzejące się, nie mające potencjalnego następcy), wówczas nie celowe jest inwestowanie na krótki okres. Połączenie kilku posesji w tej sytuacji pozwoli na dalszą eksploatację instalacji,

- szacuje się , że koszt wykonania przydomowej oczyszczalni ścieków obsługującej 4-6 osób nie przekroczy 10 tyś złotych.

Oczyszczone ścieki z indywidualnych oczyszczalni odprowadzane będą do wód powierzchniowych lub do gruntu.

Przewidziany proces oczyszczania przebiega wg. następującego schematu:

- sedymentacja, w zbiorniku magazynowym,

- flotacja- cząstki lżejsze wynoszone są na powierzchnię na skutek mieszania i tworzą kożuch,

- aeracja- napowietrzanie ścieków,

- utlenianie biologiczne – rozkład zanieczyszczeń przy udziale mikroorganizmów,

- nitryfikacja- pod wpływem działania bakterii następuje utlenianie azotu amonowego do azotanów. Proces zależy m.in. od temperatury ( min.50⁰C), pH (5,7-8,5),tlenu (1-2g/m³),

- denitryfikacja – redukcja pod wpływem bakterii azotanów do azotu gazowego , procesowi towarzyszy rozkład związków węgla,

- defosfatacja – biologiczne usuwanie związków fosforu za pomocą biomasy. W trakcie mechaniczno-biologicznego oczyszczania powstają osady sciekowe, których nadmiar powinien być regularnie usuwany.

Brak sieci kanalizacyjnej koliduje z rozwojem sieci wodociągowej stwarzając zagrożenie sanitarne dla wszystkich elementów środowiska.

Na terenie gminy sprawy gospodarki ściekowej nie są uporządkowane.

Pozbywanie się ścieków przez mieszkańców gminy dotychczas pozostaje poza obszarem nadzoru i niewątpliwie pozostawia wiele do życzenia.

Naruszenia w tym zakresie posiadają strukturę wszechstronną i sięgają do skrajnych rozwiązań polegających na odprowadzaniu ścieków do wód powierzchniowych, gruntu.

Wnioski

1. Celem rozwiązania problemu gospodarki ściekowej na terenie gminy oraz ochrony wód powierzchniowych i podziemnych konieczna jest realizacja kanalizacji i oczyszczalni ścieków wg przyjętych rozwiązań szczegółowych..
2. Przyjęcie w zabudowie rozproszonej systemu oczyszczania ścieków w formie przydomowej zorganizowanej grupowej lub indywidualnej (dążyć do eliminacji gromadzenia ścieków w zbiornikach bezodpływowych - szamba).
3. Opracowanie koncepcji budowy kanalizacji i urządzeń do oczyszczania ścieków z uwzględnieniem występujących wymogów miejscowych (terenowych i glebowych) z ujęciem tych problemów w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

 

3.4. GOSPODARKA ODPADAMI

Ochrona przed odpadami jest jednym z najważniejszych kierunków w dziedzinie ochrony środowiska. Stanowią one obok zanieczyszczeń gazowych, pyłowych czy ścieków czynnik degradacji środowiska.

Z uwagi na miejsce powstania odpady dzieli się na:

• przemysłowe,
• komunalne.

3.4.1. Odpady powstające w sektorze komunalnym

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy o odpadach, odpady komunalne są to odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady nie zawierające odpadów niebezpiecznych pochodzące od innych wytwórców, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Odpady komunalne powstają w: gospodarstwach domowych, obiektach infrastruktury, takich jak: handel, usługi, szkolnictwo, obiekty turystyczne, obiekty działalności gospodarczej i wytwórczej.

W roku 2003 na terenie gminy Jarczów zebrano i zdeponowano 70 Mg odpadów komunalnych.

Według wskaźników wytwarzania odpadów przyjętych do celów niniejszego planu przyjętych w planach wyższego szczebla (223 kg/M/rok) i przy obecnej ilości mieszkańców ilość wytworzonych odpadów w gminie Jarczów wyniesie 870 Mg/rok, w tym:

• 453 Mg to odpady z gospodarstw domowych,
• 175 Mg z obiektów infrastruktury,
• 58 Mg odpady wielkogabarytowe,
• 156 Mg odpady budowlane,
• 20 Mg odpady z pielęgnacji ogrodów i parków,
• 8 Mg odpady niebezpieczne.

Jak wynika z powyższych danych efektywność zbierania odpadów komunalnych na terenie gminy jest zbyt mała.

 

3.4.2. Dotychczasowy system zbierania i segregacji odpadów komunalnych w gminie Jarczów

Na terenie Gminy Jarczów dominującym sposobem zbierania odpadów komunalnych jest zbiórka odpadów zmieszanych do kontenerów, które następnie deponowane są na składowisku odpadów komunalnych.

Dotychczas na terenie gminy nie prowadzono zorganizowanej segregacji odpadów i zbiórki odpadów do odzysku.

Zbieranie odpadów stanowiących surowce wtórne prowadzone jest w sposób nie zorganizowany przez objazdowych „zbieraczy”.

 

3.4.3. Rodzaj, rozmieszczenie oraz moc przerobowa instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów.

 

 

Sektor komunalny

Metodą unieszkodliwiania odpadów komunalnych na terenie Gminy jest ich deponowanie na składowiskach odpadów.

Na terenie Gminy znajduje się składowisko odpadów komunalnych w miejsc. Wierszczyca.

Charakterystyka składowiska

Składowisko odpadów jest obiektem urządzonym, posiadającym uregulowany stan prawny. Posiada decyzję zatwierdzającą instrukcję eksploatacyjną.

Stan wyposażenia obiektu i parametry techniczno-użytkowe:

- powierzchnia sektora składowiskowego - 1,4 ha,

- pojemność – 13.400 m^3,

- stopień wypełnienia – 5%,

- ekranizacja podłoża - uszczelnienie, geomembrana,

- drenaż i ujęcie odcieków - wykonano,

- ogrodzenie z siatki,

- zaplecze socjalne i magazynowe – zabezpieczono,

- urządzenia na surowce wtórne – pomieszczenia magazynowe, kontenery,

- brodzik dezynfekcyjny – wykonano,

- odgazowanie odpadów – studnie odgazowujące,

- drogi i place wewnętrzne z płyt drogowych,

- piezometry badawcze – 2 szt.

Wymagania BAT - spełnienie wymagań ochrony środowiska wynikające z najlepszych dostępnych technik

1) System selektywnego gromadzenia odpadów:

Na składowisko przyjmowane są odpady komunalne nie segregowane, dokonuje się częściowo ich segregacji na składowisku.

2) Odzysk i recykling odpadów oraz wytwarzanych i wykorzystywanych substancji:

Użytkownik składowiska posiada warunki do segregacji i zbierania odpadów do odzysku i recyklingu przez inne podmioty. Wstępna segregacja odpadów przeznaczonych do odzysku i recyklingu prowadzona będzie „u źródła”.

3) Wykorzystanie porównywalnych procesów i metod, które zostały zastosowane

Zastosowana technologia funkcjonowania składowiska uwzględnia elementy ochrony środowiska i mogłaby (po rozbudowie) spełnić wymagania ochrony środowiska wynikających z najlepszych dostępnych technik po dokonaniu modernizacji składowiska, co nie jest przewidziane niniejszym planem (wg planów wyższego szczebla obiekt nie jest przewidziany do eksploatacji po roku 2012).

 

4) System odzysku i wykorzystania ciepła

W omawianej instalacji nie zastosowano rozwiązań w zakresie odzysku ciepła.

5) Stosowanie zasady priorytetów w gospodarce odpadami: zapobieganie, ograniczanie, unieszkodliwianie.

W użytkowanej instalacji częściowo spełniono priorytet w gospodarowaniu odpadami polegającym na ograniczeniu odpadów (segregacja), spełniono zasady bezpiecznego dla środowiska unieszkodliwiania.

Przewidywany okres eksploatacji składowiska dla potrzeb gminy przy dysponowanej pojemności 13400 m³ i wskaźniku ugniecenia 700 kg/m³ wyniesie ok. 10 lat.

Decyzję, co do okresu funkcjonowania obiektu i jego dostosowania do obowiązujących wymogów wynikających z ustawy o odpadach podejmie organ ochrony środowiska w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska.

Na terenie gminy Jarczów nie ma zlokalizowanych składowisk odpadów przemysłowych. Nie występują również mogilniki – wymagające rekultywacji.

 

3.5. STAN ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA

Ocena zanieczyszczenia powietrza gminy, przeprowadzona została na podstawie badań monitoringowych w ramach sieci regionalnej i lokalnej.

W ramach sieci regionalnej i lokalnej w cyklu miesięcznym prowadzono pomiary stężeń 24 - godzinnych - 30 - minutowych, podstawowych zanieczyszczeń powietrza SO₂ i NO₂ oraz opadu pyłu, ołowiu i kadmu.

Według danych stacji pomiarowej regionalnej WSSE w Tomaszowie Lubelskim, średnie roczne stężenie dwutlenku siarki w powietrzu w 2003 r. wynosiło 6,1 - 14,4 µg/m³, średnio 10,2 µg/m³, tj. 50% dopuszczalnej normy.

Porównując wielkości mierzone dla obszarów gminnych (Krasnobród, Biały Słup) należy ocenić, że wynoszą one 5µg/m³ co stanowi ok. 25% dopuszczalnego poziomu dwutlenku siarki w powietrzu.

Stężenia średnie w roku 2003, dotyczące dwutlenku azotu w stacji Tomaszów Lubelski wynosiły – 23,6 µg/m³, tj. 58,9% dopuszczalnej normy. Należy stwierdzić, że wielkość ta w skali województwa była dla m. Tomaszów Lub. jedną z większych wartości, natomiast dla obszarów gminnych wielkość ta jest zdecydowanie mniejsza (Biały Słup, Szczebrzeszyn – 3,56 µg/m³). Ocenia się, że dla obszaru gminy Jarczów wielkość ta nie przekracza 10 µg/m³ co stanowi ok. 30% dopuszczalnego poziomu dwutlenku azotu w powietrzu.

Stężenia średnioroczne (2003 r.) pyłu zawieszonego w Tomaszowie Lub., wynosiły 31,2 µg/m³, tj. 78% dopuszczalnej normy.

Zarówno średnie jak i maksymalne stężenia CO₂, NO₂ oraz pyłu zawieszonego najwyższe są w sezonie zimowym. Związane jest to z funkcjonowaniem kotłowni.

Oddziaływanie zanieczyszczeń emitowanych w aglomeracji miejskiej Tomaszowa Lub. jest niewielkie. Za wynik ich odpowiadają wiatry zachodnie, które wynoszą je na tereny wschodnie miasta. Stężenia gazów i pyłów w Jarczowie są minimalne i korzystniejsze niż na terenach bardziej zurbanizowanych.

Istnieje duże prawdopodobieństwo poprawy czystości powietrza atmosferycznego, w miarę zastępowania materiału opałowego, jakim jest węgiel kamienny, np. olejem opałowym bądź gazem ziemnym, który jest 67 razy „czystszy" od węgla.

Na terenie gminy nie ma przemysłu uciążliwego. Głównymi źródłami zanieczyszczeń powietrza są źródła oparte o proces spalania węgla w kotłowniach lokalnych.

Jakość powietrza obszaru Gminy Jarczów należy ocenić jako zadawalającą.

 

2.5.1. Zanieczyszczenia komunikacyjne

Zanieczyszczenia komunikacyjne obok przemysłowych stanowią około 25% ogólnej emisji zanieczyszczeń powietrza. Zanieczyszczenia te pochodzą ze spalania paliw płynnych w pojazdach mechanicznych. Głównymi składnikami spalin są: tlenki azotu, tlenki węgla, węglowodory, pyły oraz toksyczne pierwiastki, a wśród nich ołów.

Brak tranzytowych tras komunikacyjnych biegnących przez teren Gminy Jarczów sprzyja czystości powietrza na tym terenie.

Wnioski:

1. Generalnie można stwierdzić, że stan jakości powietrza na terenie gminy jest zadowalający z wyjątkiem opadu pyłów (w okresie grzewczym), gdyż wszystkie bez wyjątku źródła oparte są o stosowanie paliw stałych - węgiel.
2. Ograniczanie emisji gazów i pyłów w tym tzw. „niskiej emisji" poprzez przejście na wykorzystanie źródeł przyjaznych dla środowiska - paliwo gazowe, olejowe, biogaz, biomasa i odnawialne źródła energii - woda, słońce i wiatr.

3) Eliminowanie z użytkowania etyliny, zastępując ją benzyną bezołowiową i olejem napędowym.

 

3.6. ZANIECZYSZCZENIE GLEB

3.6.1. Oddziaływania zanieczyszczeń na właściwości chemiczne gleb

Gleba obok wody i powietrza jest jednym z podstawowych komponentów środowiska, utrzymujących procesy odnawiania się życia. Jako skomplikowany układ części mineralnych, organicznych, wody i powietrza, jest narażona na różnorodne zanieczyszczenia gleb, zwłaszcza zanieczyszczenia metalami ciężkimi.

Chemiczna degradacja gleb następuje głównie:

• w aglomeracjach miejsko – przemysłowych,
• wzdłuż dróg o dużym natężeniu transportu kołowego,
• na terenach składowania odpadów przemysłowych i komunalnych,
• na terenach rolnych o intensywnej chemizacji.

Powszechnie stosowanie benzyn bezołowiowych, przynosi wymierne efekty ograniczania emisji, a tym samym zanieczyszczania i w konsekwencji zmniejszenia kumulacji ołowiu w glebach. W okresach zimowych, chemiczne metody odśnieżania dróg powodują wzrost poziomu zasolenia gleb i zmiany jej odczyny, prowadząc do alkalizacji gleb.

Czynnikiem, który decyduje o procesach zachodzących w glebie jak również o oddziaływaniu na rośliny i ich jakość jest odczyn. Odczyn gleby decyduje również o potencjale planowania. Zbyt niski odczyn ogranicza dostępność składników mineralnych poprzez ich uwstecznienie w glebie oraz poprzez ich wymywanie do wód gruntowych i przyczynia się zatem do zanieczyszczenia wód - migracji związków biogennych powodując tzw. zanieczyszczenia rolnicze obszarowe.

Większość gleb na terenie gminy posiada bardzo dobre właściwości do prowadzenia produkcji roślinnej.

Rolnictwo na terenie gminy ponosi zatem dużą odpowiedzialność za jakość wytwarzanych surowców.

Podstawowym warunkiem osiągnięcia tego celu jest prawidłowe gospodarowanie ziemią i stwarzanie optymalnych warunków glebowych w produkcji roślinnej bez naruszenia jej naturalnych właściwości.

 

3.6.2. Wpływ składowiska odpadów na zanieczyszczenie gleb

Gleby ulegają zanieczyszczeniu pierwiastkami chemicznymi w sąsiedztwie składowisk odpadów komunalnych. Zagrożenie dla środowiska przyrodniczego stanowią przede wszystkim obiekty starego typu, które nie posiadają systemów zabezpieczających odcieki i ochrony terenów przed migracją zanieczyszczeń drogą powietrzną.

W 2002 roku przeprowadzone w ramach monitoringu lokalnego badania chemizmu gleb przedstawia tabela 3.

 

Tabela 3. Badania chemizmu gleb.

Lokalizacja	Punkt kontrolno - pomiarowy	Rodzaj monitoringu	Zakres przeprowadzonych badań
Gmina Jarczów Gminne składowisko odpadów komunalnych w Wierszczycy	Odległość od ogrodzenia 5 m w kierunku północnym głębokość poboru prób 30 cm i 80 cm	Lokalny	Odczyn glebowy (pH) - 8,4 Zawartość metali ciężkich (mg/kg): Cr: 8,3-9,8; Pb: 5,9-8,4; Cd: 0,28; Ni: 11,8-12,9; Cu: 14,9; Zn: 29,8-42,1; Chlorki mg Cl/kg - 28,4-33,6; fenole mg/kg - 0,024-0,031.

 

Ochrona gleb

Chemizacja rolnictwa i zanieczyszczenia komunikacyjne nie stanowią istotnego zagrożenia na terenie gminy Jarczów ze względu na dość niski poziom nawożenia mineralnego i małe zużycie środków ochrony roślin, znacznie niższe, niż w latach ubiegłych. Również trasy komunikacyjne nie są istotnym zagrożeniem dla gleb przydrożnych ze względu na niski wskaźnik stosowania środków chemicznych do zimowego utrzymania dróg.

 

 

 

 

Erozja gleb

Ze względu na rodzaj gleb Gmina Jarczów to obszar o umiarkowanym nasileniu erozji gleb.

Zagrożenie powierzchni ziemi procesami erozji na terenie gminy dotyczy ok. 10% gruntów ornych. Skutkiem tych procesów jest degradacja gleb i zmiana rzeźby terenu.

Erozja to proces zmieniający bio-fizyko-chemiczne właściwości gleby w kierunku zwykle niekorzystnym dla rolnictwa, jest źródłem pogarszania się warunków wodnych na użytkach rolnych, m.in. poprzez przesuszanie gruntów ornych na zboczach i nadmiernego uwilgotnienia gruntów w obniżeniach i dolinach. Erozja nasila bezużyteczne spływy wód powierzchniowych, co skutkuje występowaniem powodzi i wydłużeniem okresów niżówek w rzekach. Różnicuje i rozczłonkowuje powierzchnię gruntów, co utrudnia przeprowadzanie zabiegów agrotechnicznych i sprzętu plonów. Obniżka i niestałość plonów, powstawanie odłogów to następstwa erozji, dlatego przeciwdziałanie erozji to tak ważna kwestia ochrony gleb i wszystkich terenów rolniczych.

Rodzaje i charakterystyka procesów erozji:

Erozja wodna powierzchniowa – zespół procesów przeobrażających i niszczących wierzchnią warstwę gleby, zachodzących pod wpływem deszczu i okresowych wód powierzchniowych. Rodzajami tej erozji są rozbryzg, zmywanie i żłobienie.

Żłobienie – liniowe rozmywanie powierzchni gleby na głębokość od kilku do kilkudziesięciu centymetrów przez okresowe spływy wody po stoku. Większe żłobiny mogą zapoczątkować tworzenie się wąwozów.

Erozja powierzchniowa występuje powszechnie, z różnym nasileniem, warunkowanym częstotliwością i intensywnością opadów atmosferycznych w określonych układach warunków przyrodniczo-gospodarczych.

Obraz negatywnych skutków erozji najbardziej widoczny jest na pokrywie glebowej.

Degradowanie gleb oznacza:

• powstawanie gleb o typologicznie niewykształconym profilu, odmładzanych ciągle w efekcie zmywania lub namywania,

• różnicowanie morfologii gleb,

• różnicowanie żyzności i fizyko-wodnych właściwości gleb na stokach,

• zmianę miąższości poziomów genetycznych poprzez redukowanie lub bezproduktywne nadbudowywanie profilu glebowego.

Destrukcyjne oddziaływanie erozji wodnej to także:

• degradowanie szaty roślinnej – dotyczy szczególnie upraw polowych na zboczach i łąk w dolinach rzecznych. Rośliny na zboczach, głównie okopowe są niszczone przez spłukiwanie powierzchniowe i erozję żłobinową, u podnóży zboczy i na dnach dolin zamulane, czego efektem jest obniżenie plonów,
• uszkadzanie urządzeń technicznych i obiektów – następuje w wyniku ubytku lub akumulacji wyerodowanego materiału glebowego lub gruntu. Zamulane i niszczone są zwykle urządzenia melioracyjne i drogowe, także budowle wodne, wymagające częstej renowacji.

Wielkość erozji wodnej określa się w 5-stopniowej skali:

1 stopień - erozja słaba; powoduje niewielkie zmywy powierzchni gleby,

2 stopień – erozja umiarkowana; prowadzi do zmywania warstwy orno-próchnicznej poziomu A i pogarszania właściwości gleby. Regeneracja ubytków gleby nie zawsze przynosi skutki w konwencjonalnym sposobie uprawy,

3 stopień – erozja średnia; w skrajnych przypadkach prowadzi do całkowitego zredukowania poziomu A i wytworzenia się warstwy orno-próchnicznej z poziomu B. Są tu gleby o typologicznie niewykształconym profilu – zmywane i niezmywane. Erozja tego stopnia inicjuje rozczłonkowanie terenu i jest źródłem dużej ilości rumowiska doprowadzanego do rzek,

4 stopień – erozja silna; może być przyczyną zniszczenia poziomów A i B – w całości lub w części, warstwa orno-próchniczna wytworzona jest z resztek poziomu B lub z poziomu C, tj. podłoża, w efekcie czego następują zmiany pokrywy glebowej typologicznej. Erozja silna powoduje często znaczne rozczłonkowanie rzeźby terenu i zakłócanie stosunków wodnych, tzn. m.in. nieregularne przepływy i zanieczyszczanie wód rzecznych.

5 stopień – erozja bardzo silna; skutki jak w erozji silnej, ale intensywniej wyrażona i prowadząca do trwałego zdegradowania ekosystemów.

Obszar gminy Jarczów został zaliczony do 3 stopnia zagrożenia erozją – ochrona wskazana lokalnie, zagrożenie dotyczy poniżej 10% obszaru spływu powierzchniowego z opadów burzowych

3.7. SZATA ROŚLINNA

Szatę roślinną na terenie gminy Jarczów, charakteryzuje jej położenie w obrębie trzech odmiennych krain fizjograficznych. Na obszarze Roztocza dużą powierzchnię zajmują lasy, na Pobużu oraz Grządzie Sokalskiej zajmują niewielkie powierzchnie.

Lasy na terenie gminy zajmują powierzchnię 1508 ha co stanowi 14% powierzchni gminy, 0,7% powierzchni lasów w województwie lubelskim i 21,9% powierzchni leśnej w powiecie tomaszowskim, z czego pod Nadleśnictwo Tomaszów Lubelski podlega 1301,04 ha, w tym 1223,1 ha to lasy, a pozostałe to grunty leśne.

Ogólna powierzchnia lasów ochronnych na terenie gminy Jarczów - 641,42 ha,

w tym:

• lasy glebochronne - 97,72 ha
• lasy wodochronne - 244,92 ha
• lasy stanowiące cenne fragmenty rodzimej przyrody - 293,5 ha
• lasy wodochronne stanowiące ostoje zwierząt chronionych - 96,58 ha.

Główne rodzaje zbiorowisk leśnych:

Większe partie lasów występują głównie w północnej oraz południowo zachodnie części gminy . dominującym typem siedliskowym jest las świeży, a gatunkiem lipa, dąb, buk i grab.

Lasy wodochronne występują w kompleksie leśnym na południowy zachód od wsi Korhynie oraz na północ od Woli Gródeckiej.

Lasy glebochronne obejmują tereny na wschód od Woli Gródeckiej.

Drzewostan i szata terenów leśnych podlega ochronie na podstawie przepisów ustawy o lasach. Szczególne wartości przyrodnicze stanowi rezerwat częściowy „Las Lipowy w uroczysku Bukowiec”o powierzchni 11,58 ha.

 

3.8. ŚRODOWISKO AKUSTYCZNE

W związku z brakiem większych zakładów przemysłowych na terenie gminy Jarczów mogących powodować hałas przemysłowy oraz brakiem ważniejszych tras komunikacyjnych, poziom hałasu na terenie gminy nie przekracza dopuszczalnych wartości. Szkodliwość i uciążliwość hałasu zależy od jego poziomu częstotliwości, charakteru zmian w czasie, zawartości składowych niesłyszalnych oraz długotrwałość działania.

Poziomu hałasu na terenie gminy Jarczów nie badano; najbliższe miejsca pomiaru hałasu znajdują się miedzy innymi w Tarnawatce – 62- 71 dB, oraz w Bełżcu - 65 -69 dB, Lubycza Król. 58-65 dB /2003 r./.

Uwzględniając znacznie niższe natężenie ruchu na terenie gminy Jarczów niż w podanych powyżej przykładach (średnio ok. 90-120 poj/godz.) ocenia się, że poziom hałasu wyniesie 55-63 dB.

W aktualnym stanie prawnym normatywne parametry hałasu określają:

• ustawa z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.),

- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9.01.2002 r. w sprawie wartości progowych poziomów hałasu (Dz.U. Nr 8, poz.81),

 

Lp.	Przeznaczenie terenu	Progowy poziom hałasu wyrażony równoważnym poziomem dźwięku A [dB]
		drogi lub linie krajowe		pozostałe obiekty i grupy źródeł hałasu
		pora dnia (przedział czasu odniesienia równy 16 godzinom)	pora nocy (podział czasu odniesienia równy 8 godzinom)	pora dnia (przedział czasu odniesienia równy 8 najmniej korzystnym godzinom dnia, kolejno po sobie następującym)	pora nocy (podział czasu odniesienia równy jednej, najmniej korzystnej godzinie nocy)
1.	Obszary A ochrony uzdrowiskowej	60	50	50	45
2.	Tereny wypoczynkowo- rekreacyjne poza miastem	60	50	-	-
3.	1) Tereny zabudowy związanej ze stałym lub wielogodzinnym pobytem dzieci i młodzieży 2) Tereny zabudowy szpitalnej i domów opieki społecznej	65	60	60	50
4.	Tereny zabudowy mieszkaniowej	75	67	67	57

Do oceny klimatu akustycznego dotyczącego hałasu komunikacyjnego w szerokim zakresie stosowana jest skala pomocnicza opracowana przez Państwowy Zakład Higieny jako uzupełnienie do norm wynikających z przepisów prawa

 

Opis warunków	LAeq
	pora dzienna	pora nocna
Pełny komfort akustyczny	<50	<40
Przeciętne warunki akustyczne	50-60	40-50
Przeciętne zagrożenie hałasem	60-70	50-60
Wysokie zagrożenie	>70	>60

 

IV. DIAGNOZA STANU ŚRODOWISKA

Diagnoza stanu środowiska jest sposobem uporządkowania uciążliwości i zagrożeń środowiska wynikających z jego aktualnego i przewidywanego stanu.

Diagnoza stanowić będzie podstawę do sformułowania celów i priorytetów działania. Diagnoza zawiera podział na cztery wydzielone uwarunkowania:

1. Mocne strony - to uwarunkowania wewnętrzne mające charakter pozytywny z punktu widzenia przyszłego rozwoju gminy.
2. Słabe strony - to uwarunkowania negatywne wewnętrzne i zewnętrzne charakteryzujące gminę.
3. Zagrożenia - to uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne negatywne.
4. Szanse - to uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne o charakterze pozytywnym.

 

Analizę SWOT w gminie Jarczów w zakresie ochrony środowiska i gospodarki wodnej przedstawiono w poniższej tabeli.

Tabela 4. Mocne i słabe strony dziedziny ochrony środowiska i gospodarki wodnej w gminie Jarczów oraz szanse i zagrożenia.

 

MOCNE STRONY	SZANSE ISTNIEJĄCE I DO WYKORZYSTANIA
Gleby i rolnictwo wysoka wartość agrotechniczna gleb, niski stopień zanieczyszczeń antropogenicznych,	Gleby i rolnictwo - szanse rozwoju rolnictwa, - produkcja dobrej jakości żywności,
Ochrona powietrza mała emisja zanieczyszczeń, brak dużego przemysłu i energetyki,	Ochrona powietrza gazyfikacja gminy, wprowadzanie alternatywnych źródeł energii, odzysk biomasy do produkcji energii,
Ochrona wód i gospodarka wodna dobra jakość wód podziemnych dobra ochrona ujęć wody, zrównoważony rozwój produkcji rolnej na skalę przemysłową, stymulowanie nadmiernej koncentracji produkcji zwierzęcej, koordynacja zabiegów agrotechnicznych porządkowanie gospodarki odpadami, budowa urządzonego składowiska odpadów,	Ochrona wód i gospodarka wodna budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji, rozwój sieci zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę usprawnienie zarządzania gospodarką wodno - ściekową, działania prewencyjne na etapie planowania przestrzennego, dalsze porządkowanie gospodarki odpadami, budowa zbiorników małe retencji i urządzeń melioracyjnych,
Gospodarka odpadami ustalenie szczegółowych zasad gospodarowania odpadami komunalnymi - podjęcie uchwały, modernizacja składowiska odpadów, wykorzystywanie bioodpadów w gospodarstwach, wprowadzanie edukacji i informacji w zakresie racjonalnego gospodarowania odpadami komunalnymi,	Gospodarka odpadami ograniczanie ilości wytwarzanych odpadów, odzysk surowców wtórnych, selektywna zbiórka odpadów komunalnych edukacja w zakresie gospodarki odpadami, wspieranie działań na podmiotów zajmujących się gospodarowaniem odpadami, selekcja odpadów niebezpiecznych i wielkogabarytowych, włączenie gminy w zintegrowany system gospodarki odpadami, współdziałanie z podmiotami gospodarczymi w zakresie racjonalnego gospodarowania odpadami w tym z odpadami z hodowli zwierząt, organizowanie konkursów w zakresie czystej posesji i gospodarki odpadami,
Ochrona przed hałasem małe zagrożenie ze strony hałasu komunikacyjnego i przemysłowego,	Ochrona przed hałasem działania prewencyjne na etapie planowania przestrzennego, duże możliwości lokalizacji obiektów „hałaśliwych” poza obszarem stref chronionych akustycznie, utrzymanie obszarów o potencjalnych walorach przyrodniczo-turystycznych w stanie eliminującym zagrożenie hałasem,
Leśnictwo efektywny nadzór nad lasami, realizacja programu zalesiania,	Leśnictwo zwiększanie lesistości z 14 do 18%, racjonalna gospodarka leśna, realizacja programu zalesień,
Ochrona przyrody i różnorodności przyrodniczej dbałość o różnorodność przyrodniczą, odrębność i specyfika terenu,	Ochrona przyrody i różnorodności przyrodniczej utrzymanie różnorodność i odrębności przyrodniczej, zachowanie i tworzenie obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych, dbałość o zachowanie gatunkowe przyrody ożywionej i nieożywionej, prawne sankcjonowanie obiektów przyrodniczych,
Atrakcyjność przyrodniczo – turystyczna dbałość o zasoby przyrodnicze, mało zanieczyszczone środowisko, bogata różnorodność flory i fauny, atrakcyjność turystyczna,	Atrakcyjność przyrodniczo – turystyczna rozwój agroturystyki, wykorzystanie walorów i wartości przyrodniczych, uwzględnienie wartości przyrodniczo-turystycznych w planowaniu przestrzennym,
Integracja zasad zrównoważonego rozwoju w gospodarce dbałość o zachowanie naturalnych obszarów przyrodniczych, sprawne funkcjonowanie ochrony środowiska w administracji samorządu gminnego, uwzględnianie aspektów ochrony środowiska w planowaniu przestrzennym, kompleksowe podejście do zagadnień ochrony środowiska,	Integracja zasad zrównoważonego rozwoju w gospodarce utrzymanie dbałości o walory przyrodnicze gminy, wspieranie technologii o małym obciążeniu środowiska, wdrażanie programu ochrony środowiska w społeczności gminnej, dostęp społeczeństwa do informacji o środowisku, pomoc w pozyskiwaniu środków na cele ochrony środowiska i technologie proekologiczne, edukacja ekologiczna społeczeństwa, rozwój i doskonalenie kadr ochrony środowiska w gminie i społeczeństwie lokalnym, działania proekologiczne na rzecz realizacji celów określonych w dokumentach ponadgminnych np. rozwój sektora energii odnawialne, odzysk biomasy itp.
SŁABE STRONY	ZAGROŻENIA
Gleby miejscowe zanieczyszczenia chemią rolną i gospodarką komunalną, wysoki poziom wód gruntowych na obszarach intensywnie nawożonych,	Gleby możliwość miejscowych zanieczyszczeń gleby i wód podziemnych wynikająca z koncentracji zanieczyszczeń,
Ochrona powietrza - duży udział źródeł energii opalanych węglem, - brak sieci gazowej, spalanie odpadów w paleniskach domowych, spalanie odpadów na powierzchni ziemi,	Ochrona powietrza zbyt duża tzw. emisja niska, okresowe uciążliwości wynikające ze spalania odpadów, ograniczone możliwości zastępowania węgla paliwami ekologicznymi (brak gazu)
Ochrona wód i gospodarka wodna niewystarczający stopień wyposażenia w urządzenia w zakresie gospodarki ściekowej, rozproszenie zabudowy i duże koszty uzbrojenia w sieć wodną i kanalizacyjną, mała zdolność retencji, niedoskonałość systemu gospodarki odpadami,	Ochrona wód i gospodarka wodna zagrożenie z tytułu niewłaściwej gospodarki ściekowej, zagrożenia z intensywnej gospodarki rolne przy stosowaniu odchodów zwierzęcych, możliwość zanieczyszczeń wód z nieprawidłowej gospodarki odpadami,
Gospodarka odpadami niski stopień zbierania odpadów komunalnych, mały odzysk surowców wtórnych, brak warunków do zbierania odpadów niebezpiecznych i wielkogabarytowych, niski poziom finansowania gospodarki odpadami,	Gospodarka odpadami zanieczyszczenia terenu odpadami komunalnymi, obciążenie środowiska z tytułu jakości składowanych na składowisku odpadów, zanieczyszczenie powietrza z tytułu spalania odpadów domowych (folia, opakowania plastikowe itp.)
Leśnictwo zbyt duża eksploatacja w gospodarce leśnej, niewystarczające środki na realizację programu zalesień,	Leśnictwo zmniejszenie stopnia lesistości, nadmierne pozyskiwanie drewna,
Turystyka małe środki na rozwój i promocję turystyki,	Turystyka niskie wykorzystanie walorów i możliwości działania sektora turystycznego, małe dochody ludności z sektora turystycznego,
Integracja zasad zrównoważonego rozwoju - słaby rozwój sektora gospodarczego związanego z działaniami proekologicznymi, - mało rozwinięta edukacja dotycząca w zakresie działalności i działań proekologicznych.	Integracja zasad zrównoważonego rozwoju niemożliwość wykorzystania szans w dziedzinie działalności proekologicznej, możliwość konfliktu z przepisami prawa przy podejmowaniu działalności.

 

 

 

 

 

 

 

Podsumowanie analizy SWOT

4.1. MOCNE STRONY - (POTENCJAŁ)

1. Dobre gleby i struktura gruntów predysponują teren gminy do rozwoju rolnictwa i hodowli
2. Występowanie obszarów przestrzennych, które z racji swoich walorów przyrodniczych w naturalny sposób predysponuje do wykorzystania turystycznego i rekreacyjnego z formami ochrony przyrody i kompleksami leśnymi oraz obecnością cennych obiektów i miejsc dziedzictwa kulturowego,
3. Dobrze zachowane i nie zdegradowane środowisko naturalne umożliwiające prowadzenie rolnictwa ekologicznego,
4. Lasy państwowe i niepaństwowe stanowią istotne systemy ekologiczne o dużej różnorodności biologicznej,
5. Możliwość zwiększenia poziomu lesistości z 14 % do ok. 18 % poprzez wyrównanie granic polno - leśnych, szczególnie na glebach słabych a także na nieużytkach lub terenach o spadku powyżej 15%.

 

4.2. SŁABE STRONY - (SŁABOŚCI)

1. Peryferyjne położenie, tzw. ściana wschodnia.
2. Rozproszenie budownictwa wiejskiego utrudnia budowę infrastruktury przedsięwzięć chroniących środowisko.
3. Zbyt niski wskaźnik sieci wodnej, kanalizacyjnej i oczyszczalni ścieków.
4. Brak kompleksowego wdrożenia systemu gospodarowania odpadami na terenie gminy.
5. Brak zbytu na produkty rolne oraz bazy do ich przetworzenia.
6. Duży wskaźnik bezrobocia.
7. Niewystarczająca świadomość ekologiczna społeczeństwa.

 

4.3. ZAGROŻENIA

1. Zagrożenia dla jakości wód gruntowych, podziemnych i powierzchniowych na obszarach wiejskich spowodowana brakiem kanalizacji, nieszczelnością zbiorników na ścieki, niewłaściwym magazynowaniem obornika, gnojowicy i gnojówki oraz ich nieodpowiednim wykorzystaniem rolniczym.
2. Zanieczyszczeniami lokalnych tzw. obszarowych systemów melioracyjnych (rowów) oraz cieków i kanałów w wyniku podejmowania działań nie przyjaznych środowisku (nieodpowiednie stosowanie nawozów naturalnych i mineralnych oraz środków ochrony roślin, odprowadzania ścieków).

 

4.4. SZANSE

1. Przekształcenie części gospodarstw rolnych na gospodarstwa produkujące ekologicznie „zdrową żywność",
2. Rozwój agroturystyki jako dodatkowego źródła dochodów pozarolniczych w terenach atrakcyjnych przyrodniczo,
3. Tworzenie bazy turystyczno-rekreacyjnej na terenach atrakcyjnych. Zwiększanie lesistości w gminie z 14 % do ok. 18 %,
4. Wykorzystanie naturalnych źródeł energii (biomasa - ogrzewanie słomą oraz produkcja biogazu w gospodarstwach rolnych o produkcji intensywnej),
5. Gazyfikacja terenu gminy pozwoli na zmniejszenie emisji niskiej.,
6. Rozwój sieci wodnej i kanalizacyjnej przyczyni się do poprawy warunków sanitarnych terenu,
7. Budowa oczyszczalni ścieków – zbiorczych i przydomowych.
8. Rozwiązanie docelowe problemu gospodarowania odpadami w ramach współdziałania gmin (związku bądź stowarzyszenia) oraz współdziałania z organami samorządu powiatowego lub województwa,
9. Rozwój handlu i współpracy gospodarczej z rynkiem wschodnim,
10. Zaangażowanie podmiotów gospodarczych i społeczeństwa w budowę infrastruktury technicznej z uwzględnieniem potrzeby obsługi turystyki,
11. Rozwiązywanie problemów ochrony środowiska i gospodarki wodnej w układzie zlewniowym w ramach współdziałania międzygminnego,
12. Współpraca z samorządem powiatowym i wojewódzkim w realizacji zasad przyjętych w gminnym programie ochrony środowiska i planie gospodarowania odpadami a także zwiększonej dostępności do środków z różnych źródeł, w tym szczególnie pomocowych UE.

 

V. PRIORYTETY EKOLOGICZNE - STRATEGIA EKOLOGICZNA - kierunkowa do 2012 r.

Wstęp

Główne zasady polityki ekologicznej prowadzone na szczeblu gminy wynikają z zasad równoważnego rozwoju. Przyjęte one zostały na Konferencji Narodów Zjednoczonych w Rio de Janeiro w czerwcu 1992 r.

Globalny Program działań zwany AGENDĄ 21 przedstawia porozumienie osiągnięte przez 180 państw, w tym Polskę i jest rodzajem wytycznych w sprawie wymagań zdrowego środowiska i zdrowej gospodarki.

Zasady zrównoważonego rozwoju zostały przetransponowane do naszego prawodawstwa i znajdują się w aktach prawnych dotyczących ochrony środowiska i zdrowia ludzi, co związane jest z dążeniem do:

1. Zachowania możliwości odtwarzania zasobów naturalnych,
2. Racjonalnego gospodarowania zasobami nieodnawialnymi i zastępowania ich substytutami,
3. Ograniczenie uciążliwości dla środowiska i nie przekraczania progów wyznaczanych jego odpornością,
4. Zachowania różnorodności biologicznej,
5. Zapewnienie obywatelowi bezpieczeństwa ekologicznego,
6. Tworzenie podmiotom gospodarczym warunków do uczciwej konkurencji w dostępie do ograniczonych zasobów i możliwości odprowadzania zanieczyszczeń,
7. Zastępowanie stałych źródeł energii (węgla) na rzecz paliw ekologicznych (gaz i olej opałowy) oraz niekonwencjonalnych źródeł energii - biomasa, wiatr, słońce, woda,
8. Utrzymania i ochrony lasu jako głównego składnika zachowania równowagi biosfery i zachowania zasobów przyrody,
9. Pobudzania i wzmacniania aktywności społecznej grup środowiskowych,
10. Tworzenie w miarę konieczności obszarów ograniczonego użytkowania ekologicznego.

Polskie prawo stosuje cały szereg instrumentów o charakterze nakazowym i władczym do osiągnięcia celów ochrony środowiska.

Główne kierunki działań w okresie realizacji programu będą następujące:

1. Likwidacja aktualnych nieprawidłowości,
2. Oszczędne korzystanie z zasobów środowiska,
3. Wykorzystanie mechanizmów i instrumentów polityki ekologicznej prowadzącej do zrównoważonego rozwoju.
4. Edukacja ekologiczna,

Wymienione kierunki będą realizowane przy stosowaniu podstawowych zasad polityki ekologicznej i przyjętych mechanizmów i instrumentów w tym także w oparciu o programy ochrony środowiska województwa lubelskiego i powiatu tomaszowskiego. Polityka ekologiczna gminy będzie prowadzona w kierunkach rozwojowych przyjętych w tych programach i obejmuje swoim zakresem:

1). Rolnictwo

2). Leśnictwo

3). Przemysł - wraz z usługami i jednostkami obsługującymi gminę

4). Turystykę i rekreację

5). Urbanizację obszarów wiejskich

6). Ruch drogowy i transport

7). Energetykę

8). Środowisko przyrodnicze

9). Gospodarkę wodną

10). Gospodarkę ściekową

11). Gospodarkę odpadami.

12) Edukację ekologiczną

 

5.1. ROLNICTWO

Cel - optymalne wykorzystanie istniejącego i zmieniającego się potencjału przy zrównoważonym korzystaniu z zasobów środowiska, ochronie jakości gleby, wody i powietrza (biosfery), zachowaniu specyfiki kulturowej i krajobrazowej wsi, forsowaniu wielofunkcyjnego rozwoju rolnictwa dla osiągnięcia głównego celu zmierzającego do stałego wzrostu poziomu jakości życia mieszkańców.

 

5.1.1. Zmiany strukturalne w rolnictwie

Istotnym będzie dołożenie starań, aby zmiany struktury obszarowej i agrarnej gospodarstw wiejskich nie spowodowały znacznych zmian w krajobrazie. Zmiany w systemie organizacji produkcji rolnej muszą być wprowadzane w zgodzie z zasadami dobrej polityki rolniczej i wymogami ochrony środowiska.

Tempo zmian strukturalnych w rolnictwie będzie zależało od wielu czynników, w tym w szczególności od:

• pomocy w zabezpieczeniu kredytów dla obszarów wiejskich,
• rozwoju infrastruktury technicznej przetwórczej płodów rolnych, w tym usług pozarolniczych - celem likwidacji bezrobocia,
• zaangażowanie społeczności lokalnych do przebudowy rynku rolnego i przeobrażeń w rolnictwie w wyniku doskonalenia edukacyjnego i instrumentów polityki ekologicznej.

 

5.1.2. Zachowanie specyfiki wsi

Zachowanie specyfiki kulturowej i krajobrazowej wsi jest zadaniem bardzo ważnym i należy je kultywować.

Pozostawienie przestrzeni krajobrazowej, w tym produkcyjnej należy pozostawić bez zmian z zachowaniem naturalnych zadrzewień śródpolnych, mokradeł, bagienek, oczek wodnych, torfowisk oraz miedz międzypolnych. Likwidacja ich uniemożliwi rozwój pożytecznych organizmów, utrudni przemieszczanie się zwierzętom, spowoduje zubożenie różnorodności biologicznej i pogorszy klimat.

Koniecznym jest - właściwe urządzanie rolniczej przestrzeni produkcyjnej, zapewniającej realizację celów produkcyjnych i różnorodności krajobrazu w ramach przyjętych zasad ekologizacji w planie zagospodarowania przestrzennego.

 

5.1.3. Metody prowadzenia gospodarstw rolnych i kierunki rozwojowe

Stosowanie nawozów i środków ochrony roślin musi być realizowane w sposób przyjazny dla środowiska (progi nawożenia i bezpieczne stosowanie pestycydów).

Zintegrowana produkcja, atestacja sprzętu ochrony roślin oraz kontrola stosowania pestycydów (karencja, prewencja) muszą być w zgodzie ze zrównoważonym rozwojem środowiska.

Przedsięwzięcia inwestycyjne w rolnictwie zaliczane do mogących znacząco pogorszyć stan środowiska muszą przejść wymaganą procedurę w postępowaniu w sprawie ocen oddziaływania na środowisko z opracowaniem raportów i uzyskaniem niezbędnych pozwoleń wodnoprawnych na rolnicze wykorzystanie ścieków w rozumieniu ustawy on nawożeniu (odchody płynne zwierzęce [gnojowica i gnojówka] oraz odpady stałe [obornik].

W jednostkach obsługi rolnictwa i przetwórstwa płodów rolnych zachodzić będzie konieczność stosowania energooszczędnych i małoodpadowych technologii, jak też wtórne wykorzystanie i zagospodarowanie odpadów (recykling).

 

5.2. LEŚNICTWO

Cel - wzbogacanie i racjonalna eksploatacja zasobów leśnych z zachowaniem funkcji: ekologicznej, produkcyjnej i społecznej w ramach prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej.

 

5.2.1. Wprowadzenie

Lasy stanowią ważny element infrastruktury gminy w wymiarze ekonomicznym i ekologicznym. Stanowią niezbędny, jeśli nie główny czynnik równowagi ekologicznej i siedlisko większości dzikich gatunków roślin i zwierząt oraz stanowiąc różnorodności biologicznej gminy.

Lasy spełniają funkcje:

• ekologiczne (ochronne) i mają istotne znaczenie gospodarcze i społeczne, powodują retencję i stabilizację warunków wodnych, zmniejszają zagrożenie powodziowe, łagodzą okresowe niedobory wód, regulują klimat oraz poprawiają warunki zdrowotne społeczeństwa poprzez redukcję zanieczyszczeń powietrza,
• produkcyjne - są odnawialnym surowcem ekologicznym (produkcja drewna), warunkują rozwój wielu branż gospodarki i mają wpływ na poprawę efektu cieplarnianego (akumulacja węgla atmosferycznego),
• funkcje społeczne - zapewniają miejsca pracy w sektorze leśnym i poza nim, stanowią teren wypoczynku, turystyki i rekreacji zdrowia człowieka a także służą rozwojowi kultury i edukacji ekologicznej.

 

5.2.2. Zrównoważone zasady gospodarki leśnej

Polityka leśna (zrównoważona) zakłada odejście od surowcowego modelu gospodarowania w kierunku rozwijania zrównoważonej wielofunkcyjnej gospodarki leśnej, której podstawowym elementem jest także ochrona różnorodności biologicznej w lasach i wytycza cele:

1. Stałe powiększanie zasobów leśnych,
2. Kształtowanie lasu wielofunkcyjnego - poprawa funkcji wodochronnej, klimatotwórczej i glebochronnej,
3. Zachowanie zdrowotności i żywotności ekosystemów leśnych,
4. Ochrona i powiększanie biologicznej różnorodności lasów na poziomie genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym,
5. Zapewnienie lasom i zadrzewieniem właściwego znaczenia w planowaniu przestrzennym gminy, w tym kształtowaniu granicy polno - leśnej i w ochronie krajobrazu,
6. Utrzymywania funkcji lasów,
7. Poprawa stanu i produkcyjności lasów prywatnych,
8. Użytkowania lasów zgodnie z zasadami przyrody (drewno, runo leśne, zwierzyna oraz techniki i technologii prac leśnych),
9. Wdrażanie monitoringu stanu lasów wzmacnianie funkcji lasów (komunikacja społeczna i edukacja).

 

5.2.3. Główne zasady doskonalenia gospodarki leśnej

Główne zasady doskonalenia gospodarki leśnej oparte na podstawach ekologicznych zalecają działania na rzecz:

1. Wprowadzania gatunków i wzbogacania przestrzennej struktury drzewostanów w dostosowaniu do miejscowych warunków glebowo - wodnych i klimatycznych,
2. Zwiększenie lesistości w gminie z 14% do 18% poprzez zalesienie gruntów porolnych, nieużytków, terenów zdegradowanych porekultywacyjnych itp.,
3. Ograniczanie wielkości zrębów zupełnych,

1. Preferowanie naturalnych metod ochrony lasów,
2. Uzupełnianie funkcji lasów poprzez prowadzenie zadrzewień ciągów komunikacyjnych, obiektów i urządzeń celem tworzenia naturalnych stref ochrony w tym wiatrochronnych,
3. Prowadzenie edukacji ekologicznej społeczeństwa oraz wśród właścicieli lasów prywatnych,
4. Utrzymywanie w stałej aktualności planów urządzeniowych lasów (obrębów) dla prowadzenia planowej gospodarki w lasach prywatnych,
5. Sprawowanie nadzoru nad gospodarką leśną właścicieli prywatnych w ramach wypracowanego systemu.

 

5.3. Przemysł wraz z usługami i jednostkami obsługi gminy

Cel - kontynuacja działalności istniejących podmiotów gospodarczych, tworzenie nowych oraz rozbudowa usług w obszarze rolnictwa przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju środowiska, gdzie emisje zanieczyszczeń nie będą uciążliwością i zagrożeniem dla życia i zdrowia ludzi a rozwój tego sektora będzie miał miejsce tylko na ściśle wyznaczonych terenach w planie zagospodarowania przestrzennego.

 

5.3.1. Kontynuacja działalności istniejącej

Na terenie gminy funkcjonuje kilka podmiotów o ważnym znaczeniu gospodarczym korzystających ze środowiska. Są to: stacje paliwowe, zakłady naprawy pojazdów, usługi budowlane, usługi medyczne i weterynaryjne, sieć placówek handlowych.

 

5.3.2. Wprowadzenie systemów oszczędzania wody, materiałów i energii

Podmioty gospodarcze i osoby fizyczne zachęcane będą poprzez stosowanie mechanizmów ekonomiczno-rynkowych do dobrego gospodarowania polegającego na przy jednoczesnym uwzględnianiu systemów oszczędzania zasobów naturalnych i energii.

• zmniejszeniu zużycia energii i przechodzenie na wykorzystanie energii przyjaznej w środowisku,
• wprowadzenie oszczędnej gospodarki wodnej lub wprowadzenie recyklingu materiałów i surowców ,
• minimalizacji odpadów i ich gospodarczego wykorzystania,
• integracji świadomości ekologicznej z organizacją prowadzonej działalności.

 

5.3.3. Rozwój sektora usług

Tworzenie małych centrów usługowych w warunkach gminy jest nieuniknione, co powoduje, że w jednym miejscu możliwe jest skoncentrowanie podstawowych usług (sklepy, punkty żywienia, noclegi, pralnia, fryzjer itp.).

Centra te nie będą obojętne dla środowiska, więc promować należy tylko te rozwiązania, które umożliwią dostawę mediów i usług w ramach przyjętego i zaakceptowanego systemu przyjaznego dla środowiska.

Zasady minimalizowania wpływu tych przedsięwzięć (obiektów instalacji) na środowisko określane musi być na etapie sporządzania planów zagospodarowania przestrzennego oraz wydawania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w oparciu o przyjęty (uchwalony) plan zagospodarowania przestrzennego uwzględniającego zasady ekorozwoju.

Usługi i przedsięwzięcia mogące znacząco niekorzystnie oddziaływać na środowisko należy lokalizować poza liniami zabudowy mieszkalnej przy wcześniejszym (na etapie planowania) rozpoznaniu oddziaływania na środowisko.

 

5.4. TURYSTYKA I REKREACJA

Cel: wzmocnienie zaplecza turystycznego i rekreacyjnego w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju, w tym ochrony walorów przyrodniczych i krajobrazowych, dążenie do zachowania różnorodności biologicznej oraz do osiągnięcia głównego celu - zapewnienia dodatkowych miejsc pracy oraz poprawy warunków przebywania ludzi w środowisku i ich zdrowotności.

 

5.4.1. Wstęp

Gmina charakteryzuje się atrakcyjnymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi z bogatymi lasami, nieskażoną przyrodą oraz dziedzictwem kultury.

Turystyka nie jest znaczącą dziedziną gospodarki tej gminy, lecz powinna być rozwijana w wielu formach.

Rozwój turystyki wymusza konieczność podejmowania różnych przedsięwzięć i inwestowania w infrastrukturę techniczną, chroniącą środowisko przyrodnicze tj. kanalizację i budowę oczyszczalni ścieków, porządkowanie wysypisk odpadów i organizowanie systemu właściwej gospodarki odpadami, estetyczne kształtowanie krajobrazu, rozwiązywanie problemów transportowych i komunikacyjnych itp.).

5.4.2. Możliwości rozwojowe turystyki

Na terenach gminy są szansę rozwoju następujących rodzajów turystyki:

- agroturystyka - forma polegająca na pobycie u rodziny wiejskiej.

Ta forma ma największe możliwości uzyskania zysków przez mieszkańców przez cały rok, zyski - z kwater, sprzedaży zdrowej żywności, wyrobów artystycznych, organizowania atrakcji: kuligi, przejażdżki konne, wędkarstwo, ogniska itp.

Turystyka ma charakter kameralny, nie szkodzi środowisku, podnosi świadomość ekologiczną obu stron (gości i gospodarzy). Atrakcję stanowi nowocześnie urządzony nowy dom, jak również autentycznie stara chata wymaga rozpowszechniania i promocji.

 

5.5. URBANIZACJA OBSZARÓW WIEJSKICH

Cel - prowadzić należy proekologiczne nierozłączne planowanie przestrzenią przyrodniczą i urbanizacyjną obszarów wiejskich zapewniającą funkcjonowanie ekosystemów przyrodniczych, których celem jest zachowanie bioróżnorodności oraz harmonii i estetyki krajobrazowej otoczenia środowiskowego dla zachowania warunków zdrowotnych ludzi i wypoczynku.

 

5.5.1. Zachowanie aktywnej ekologicznie struktury przestrzennej

Urbanizacja obszarów wiejskich jest jednym z elementów gospodarki przestrzennej, która jest kluczowym instrumentem realizacji założeń zrównoważonego rozwoju (ekorozwoju).

Wszystkie działania powinny być skupione na zapewnieniu ładu przestrzennego, prawidłową i oszczędną gospodarką terenami z planowaniem przyrody, obszarów zurbanizowanych oraz ochronę liniowych i punktowych składników systemów ekologicznych gminy (korytarze ekologiczne, ciągi zadrzewień przydrożnych i śródpolnych, rezerwaty i użytki ekologiczne).

 

5.5.2. Oszczędne gospodarowanie terenami

Przewidywane zmiany urbanizacyjne nie będą obojętne dla środowiska i spowodują konieczność rozwiązania problemów odprowadzania ścieków, gospodarki odpadami komunalnymi, natężenia poziomu hałasu, zanieczyszczenia powietrza.

Ważnym jest teraz i będzie w przyszłości, aby na terenie całej gminy nie dopuścić do planowania i realizacji rozproszonej zabudowy. Zabudowa wiejska powinna być skoncentrowana na możliwie niewielkich obszarach. Ułatwi to funkcjonowanie samych miejscowości, obniży koszty budowy i obsługi infrastruktury technicznej, a także pozwoli na zachowanie rozległych terenów o charakterze względnie naturalnym, niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania przyrody posiadającej szczególne walory ważne dla zdrowotnych warunków życia i wypoczynku mieszkańców gminy.

Zapobiec należy obrotem ziemi w terenie atrakcyjnym krajobrazowo, prowadzącym do powszechnej urbanizacji krajobrazów naturalnych oraz do rozdrobnienia i osłabienia układów ekologicznych.

 

5.6. RUCH DROGOWY I TRANSPORT

Cel - dążyć należy do rozwoju transportu i komunikacji w układzie transgranicznym tranzytowym - oraz transportu lokalnego zmierzającego w kierunku zabezpieczenia dostępności do terenów gospodarczych (rolniczych), jak również rozwoju komunikacji w wymiarze tranzytowym.

 

5.6.1. Wstęp

Położenie gminy na obszarze pozatranzytowym stanowi z jednej strony barierę komunikacyjną, a z drugiej istotną sieć komunikacyjną wschodniej Polski.

Trasy o znaczeniu ponadgminnym (powiatowe) zabezpieczają łączność z siecią tranzytową, natomiast lokalne (gminne) - dojazdy lokalne.

 

5.6.2. Infrastruktura drogowa

Połączenia międzygminne i gminne zapewniają drogi powiatowe i gminne.

Nastąpić musi poprawą infrastruktury towarzyszącej zmierzającej do zmniejszenia presji na środowisko:

• unikać kolizji ze strukturami ekologicznymi,
• utrzymywać drogi w dobrym stanie technicznym eliminującym kolizje, zawsze niebezpieczne dla środowiska,
• stosować czynne i bierne sposoby ochrony środowiska przy planowaniu (projektowaniu) i realizacji inwestycji w zakresie infrastruktury transportowej,
• w ramach budowy i modernizacji dróg uwzględniać elementy infrastruktury towarzyszącej (pobocza, parkingi, chodniki, odwodnienia).

 

5.7. ENERGETYKA

5.7.1. Ograniczanie zanieczyszczeń emisji niskiej

Zmiany zachodzące w ostatnich latach spowodowały wzmożone zainteresowanie dostawami energii na cele grzewcze w ramach preferowanych systemów oszczędnościowych dostosowanych do wymogów i specyfiki każdego użytkownika.

Postęp techniczny wymaga działań w kierunku zastąpienia uciążliwych źródeł grzewczych w gospodarstwach domowych na rozwiązania eliminujące emisję niską (gaz, energia odnawialna – woda, wiatr, ciepło geotermiczne).

Podstawowym działaniem w ograniczeniu emisji niskiej powinno koncentrować się na doprowadzeniu na teren gminy sieci gazowej.

 

5.7.2. Wykorzystanie alternatywnych źródeł energii

W gminie aktualnie istnieją możliwości zastąpienia paliwa stałego (węgla) innymi alternatywnymi źródłami energii, pochodzących z biomasy - głównie dotyczy to słomy, spadków wody, słońca, wiatru, rozwiązań geotermicznych.

Przykład możliwości stosowania technologii wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych.

Główne surowce służące obecnie do wytwarzania energii cieplnej, mechanicznej oraz elektrycznej to ropa naftowa, gaz ziemny i węgiel.

Wykorzystywanie tych surowców jest ograniczone zasobami, a jednocześnie ze względów ekologicznych wiąże się z emisją dwutlenku węgla oraz innych zanieczyszczeń atmosfery przyczyniających się do pogarszania stanu środowiska oraz powstawania tzw. efektu cieplarnianego.

Alternatywą dla tych źródeł energii są źródła odnawialne, do których zaliczana jest biomasa.

Uzyskiwanie energii z biomasy realizowane może być na dwa sposoby:

1. spalanie biomasy i wytwarzanie pary wodnej, która jest czynnikiem energii (np. spalanie słomy),
2. uzyskanie biogazu i jego wykorzystanie jako czynnika energii.

Sektor energetyki związany z wytwarzaniem energii ze źródeł odnawialnych jest i będzie w najbliższej przyszłości najdynamiczniejszym sektorem gospodarki światowej. W Unii Europejskiej przewiduje się, że udział odnawialnych źródeł energii ma się podwoić do roku 2010 i osiągnąć 12%, a w roku 2020 przekroczyć 20%. Zadania te zostały zawarte w strategii rozwoju źródeł odnawialnych energii w krajach UE i opublikowane w Białej Księdze Komisji Europejskiej. W Dyrektywie o Energii Elektrycznej ze Źródeł Odnawialnych określone zostały cele wskaźnikowe dla źródeł odnawialnych dla krajów UE, które zakładają zużycie energii ze źródeł odnawialnych w roku 2010 na poziomie 22,1%.

Polski dokument na ten temat przyjęty w roku 2001 przez Sejm RP – „Strategia Rozwoju Energetyki Odnawialnej do 2020 r.” przewiduje udział energii ze źródeł odnawialnych będzie wynosił odpowiednio:

- rok 2010 – 7,5%,

- rok 2020 – 14%,

Przepisy wykonawcze do tych dokumentów obligują firmy energetyczne do poszukiwania możliwości pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych.

Ten stan prawny daje możliwości rozwoju w gminie priorytetowej dziedziny, jaką jest produkcja energii odnawialnej, `w tym również wykorzystania odpadów biodegradowalnych.

Do końca 2004 roku gotowe będzie opracowanie „Wojewódzki Program Rozwoju Alternatywnych Źródeł Energii dla woj. Lubelskiego”, który powstaje w wyniku starań Zarządu Województwa.

Dla celów produkcji energii odnawialnej w warunkach gminnych należy popierać wszelką działalność w zakresie budowy instalacji dla produkcji energii odnawialnej, która pozwoli na:

- racjonalne wykorzystanie użytków rolnych, w tym również użytków zielonych do uprawy roślin niezbędnych do produkcji biomasy,

- wykorzystanie odpadów organicznych,

- korzystną sprzedaż energii,

- zatrudnienie osób.

Poza produkcją rolną do celów uzyskania biomasy dużym źródłem biomasy mogą być również produkty uboczne produkcji roślinnej tj. liście, łęty ziemniaczane, liście z buraków, słoma itp.

 

5.7.3. Program energetyczny

Wykorzystanie źródeł alternatywnych energii oraz prowadzenie oszczędnej gospodarki energetycznej przy wzmożonym nacisku społecznym do rozwiązania tych problemów powoduje potrzebę stworzenia „Programu energetycznego gminy".

Program powinien zawierać:

• Strategię rozwoju dostarczania energii z różnych źródeł z uwzględnieniem:

- rachunku ekonomicznego,

- uwzględniania zakładanych wskaźników udziału energii odnawialnej w ogólnej wielkości zużywanej energii,

• zasad i systemów prowadzenia oszczędnej gospodarki energetyczno-cieplnej.

Realizacja programu pozwoli na możliwość pozyskania środków pozabudżetowych.

 

5.8. ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Cel - zachowanie i wzmocnienie istniejącej struktury ekologicznej obszarów chronionych - oraz ochrona i wzrost różnorodności biologicznej przy prowadzeniu przyjaznej środowisku polityki w zakresie rozwoju różnych form turystyki, głównie kulturowej i przyrodniczej.

5.8.1. Obszary chronione

5.8.1.1. Rezerwaty przyrody.

Rezerwat przyrody „Las lipowy w uroczysku Bukowiec” – częściowy, leśny, o powierzchni 11,58ha; celem ochrony jest zachowanie fragmentu lasu lipowego naturalnego pochodzenia. Pojedyncze egzemplarze lipy osiągają 100 cm w pierśnicy i 29 m wysokości. Dąb jest obecnie w rezerwacie gatunkiem ustępującym, bardzo słabo odnawiającym się wskutek zaciemnienia. Kilka drzew ma charakter pomnikowy i osiąga 120 cm w pierśnicy oraz 29 m wysokości. Około 10 buków ma charakter pomnikowy, osiągając 86 – 112 cm w pierśnicy i wysokość 28 – 35 m. W domieszce występuje również sosna, brzoza, wierzba, klon pospolity, jawor, osika, czereśnia i wiązy (górski i polny).

Na terenie rezerwatu występują również rośliny chronione.

 

5.8.1.2. Pomniki przyrody.

Dąb szypułkowy - wysokość 15 m, w obwodzie 300 cm; zlokalizowany w Kol. Gródek przy drodze z cegielni do lasu w odległości 300 m od ściany lasu.

Aleja składająca się z 27 lip drobnolistnych - wysokość od 20 do 25 m, w obwodzie 132 - 420 cm; zlokalizowane w Chodywańcach w parku podworskim

Z Systemu Przyrodniczego Gminy /SPG/ należy wykluczyć:

• lokalizację wszelkich inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu przepisów Prawa ochrony środowiska,
• zabudowę dolin rzecznych, za wyjątkiem koniecznej infrastruktury technicznej i komunalnej oraz tworzenie nasypów ziemnych poprzecznie do przebiegu dolin, konieczne drogi w obrębie dolin rzecznych należy realizować na estakadach/,
• zmianę przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne, za wyjątkiem koniecznej infrastruktury technicznej i komunalnej,
• lokalizację obiektów zmniejszających lub istotnie zmieniających walory krajobrazowe,
• regulację rzek.

 

5.8.1.3. Obiekty i obszary podlegające ochronie konserwatorskiej

Ochrona obiektów podlegających ochronie konserwatorskiej powinna uwzględniać:

• zachowania obiektów wpisanych do rejestru zabytków i objętych ścisłą ochroną konserwatorską, w obecnej formie przestrzennej wraz z najbliższym otoczeniem obiektów zabytkowych; w przypadku podejmowania działań inwestycyjnych wymagane jest zatwierdzenie projektu przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków,
• nadzoru archeologicznego podczas prac ziemnych związanych z realizacją inwestycji zlokalizowanych w rejonie występowania stanowisk archeologicznych,
• zachowania w miarę możliwości obiektów znajdujących się w ewidencji konserwatorskiej dla utrzymania tożsamości kulturowej obszaru, a ich forma winna służyć opracowaniu zasad kształtowania form architektury i budownictwa na tym terenie,
• uwzględniania przy realizacji nowej zabudowy zasad kształtowania formy nawiązującej do historycznej kompozycji urbanistycznej jednostek osadniczych i budownictwa tradycyjnego /wytyczne zawarte w Zielonej Karcie Unii Europejskiej- Bruksela 1990 r. jak też w Nowej Karcie Ateńskiej z 1998 r./,
• utrzymania i niezbędnej konserwacji zespołów zieleni wysokiej i niskiej jak i zachowania ukształtowania terenu w strefie obszaru zabytkowego,
• zakazu wznoszenia budowli przesłaniających i dysharmonizujących otoczenie w sąsiedztwie obiektów o wyraźnych dominantach architektonicznych w krajobrazie, takich jak wieże kościołów i inne ,
• ochrona i zachowanie elementów układu i substancji architektonicznej w strefie pośredniej ochrony konserwatorskiej , a w odniesieniu do wskazanych obiektów zabytkowych, zespołów dworskich, parkowych: zachowanie, uzupełnianie, rewaloryzacja i ewentualnie adaptacja na funkcje zgodne z charakterem obiektu,
• na terenach położonych w strefie pośredniej ochrony konserwatorskiej zakazu zmian zabytkowej struktury przestrzennej ,układu urbanistycznego ,gabarytu budynków, linii zabudowy ,kompozycji zieleni i ukształtowania terenu,
• w sąsiedztwie obiektów oraz w obszarach objętych pośrednią ochroną konserwatorską zakazu wznoszenia obiektów i budowli przesłaniających zabytek lub wpływających na dekompozycję układu urbanistycznego jak również lokowania funkcji degradujących obiekt.

 

5.8.1.4. Ochrona projektowanych krajobrazu kulturowego

Wymagana jest ochrona obszarów archeologicznych o znaczeniu europejskim - sieć cmentarzysk kurhanowych: Łubcze - Hubinek - Wierszczyca. W związku z powyższym, na terenie gminy proponuje się utworzenie: Archeologicznego Parku Kulturowego

 

5.9. GOSPODARKA WODNA

Ochronę jakości wód realizuje się przez odpowiednie zabezpieczenie zasobów wodnych oraz racjonalny pobór ilości, często bowiem przy ograniczeniu poboru wody do ściśle określonych wielkości zanieczyszczenie nie zagraża, bądź jest minimalne, a po ich przekroczeniu jakość wody ulega pogorszeniu.

Dzieje się to dlatego, że przy nadmiernej eksploatacji ujęcia wody wytwarzający się duży i stały lej depresyjny jak gdyby zasysa zanieczyszczenia znajdujące się w strefie oddziaływania leja.

W celu zapewnienia warunków dla zachowania przez ujmowaną wodę pożądanego poziomu czystości ustanawia się dla danych zasobów maksymalne ilości wydobywanej wody w jednostce czasu oraz strefy ochrony sanitarnej eksploatowanych ujęć.

Jako strefę ochronną rozumie się obszar, na którym obowiązują zakazy i ograniczenia w użytkowaniu gruntów i korzystania z wody.

Mimo stworzenia prawnych podstaw ochrony ujęć odnotowuje się liczne wypadki występowania zanieczyszczeń typu antropogennego w studniach zaopatrujących ludność w wodę.

Dotyczy to – choć rzadziej – studni ujmujących wody z głębszych horyzontów wodonośnych, ale na szeroką skalę ma miejsce w studniach indywidualnych.

Brak świadomości ekologicznej, a w większym stopniu brak dyscypliny sanitarnej przejawia się na terenach wiejskich postępującym zanieczyszczeniem gleby i wód.

Bezpośrednim zagrożeniem dla zdrowia ludności stanowią przede wszystkim wody ze studni przydomowych.

Stwierdza się liczne przypadki sytuowania w pobliżu studni groźnych źródeł zanieczyszczenia (gnojowniki, kiszonki paszowe, szamba bez uszczelnionego dna), a także wprowadzanie do gruntu w obrębie depresji zwierciadła wody gruntowej ścieków.

Ten stan rzeczy występuje również na terenie gminy Jarczów, a zmienić to można jedynie poprzez:

• świadomość ekologiczną,
• konsekwentne działanie organów gminy w egzekwowaniu przepisów,
• zaopatrzenie wszystkich mieszkańców w wodę o właściwych parametrach jakościowych.

Prawna ochrona wód podziemnych

W Polsce podstawowym aktem prawnym, który obejmuje ochronę wód jest ustawa Prawo wodne (Dz.U. Nr 115 poz. 1229 z późn. zm.).

W myśl prawa wodnego zasoby wód podziemnych są przeznaczone przede wszystkim dla zaspokojenia potrzeb ludności. Szczególne korzystanie z wód, a więc wykraczające poza powszechne (dla zaspokojenia potrzeb osobistych i gospodarstwa domowego lub rolnego, do wypoczynku, uprawiania turystyki, sportów wodnych i wędkarstwa) i poza zwykłe (użytkowanie wód stanowiących własność właściciela gruntu i wody podziemnej w jego gruncie na potrzeby własne) wymaga pozwolenia wodnoprawnego.

Źródła oraz ujęcia wód mogą być chronione przez ustanowienie stref ochronnych.

Zasięg stref ochronnych bezpośrednich ustanawiany jest w pozwoleniach wodnoprawnych, i strefy te nie przekraczają 10m. i mieszczą się w granicach ogrodzenia ujęcia. Strefy ochrony pośredniej nie były wyznaczane.

5.10. GOSPODARKA ŚCIEKOWA

Problem gospodarki ściekowej zostanie rozwiązany po wybudowaniu oczyszczalni oraz kanalizacji według rozwiązań szczegółowych dla poszczególnych miejscowości.

Na dzień dzisiejszy realizując wymogi przepisów prawa budowlanego oraz ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach należy przestrzegać podstawowych zasad gospodarki ściekami w warunkach istniejącego uzbrojenia, a w szczególności:

• zapewnić szczelność zbiorników na ścieki,
• nie dopuszczać do przepełniania zbiorników ściekowych,
• wyeliminować wylewanie ścieków na tereny rolnicze lub w miejsca przypadkowe.

Właściciele nieruchomości zobowiązani są do udokumentowania korzystania z usług usuwania nieczystości przez okazanie umowy i dowodów płacenia za usługi wywozu nieczystości przez firmę specjalistyczną, bądź dowodów płacenia za unieszkodliwianie ścieków w miejscach na ten cel przeznaczonych. Aktualnie na terenie gminy są bardzo ograniczone warunki do zrzutu cieków dowożonych do oczyszczalni w Jarczowie. Istniejąca oczyszczalnia KOS-2 jest o małej przepustowości, a jej technologia prawie praktycznie niemal eliminuje dowóz ścieków. W programie porządkowania gospodarki ściekowej należy bazować na innych rozwiązaniach technologicznych sprawdzonych w praktyce, uwzględniając aspekty ekonomiczne.

 

5.10.1. Propozycja doboru oczyszczalni ścieków

Właściwy dobór oczyszczalni ścieków dla poszczególnych miejscowości gminy jest podstawowym warunkiem prawidłowego i ekonomicznego prowadzenia gospodarki ściekowej.

Nierozważne podejmowanie decyzji w tym zakresie prowadzi do kłopotów oraz kosztów eksploatacyjnych.

W zakresie tym niezbędne jest uaktualnienie koncepcji gospodarki ściekowej dla całej gminy i sukcesywne realizowanie projektów.

Dla kompleksowego rozwiązania gospodarki ściekowej proponuje się jeden z podanych rodzajów rozwiązań oczyszczalni ścieków z zastosowaniem przy zabudowie zwartej w miejscowościach rozwojowych.

Jako elastyczne i nowoczesne proponuje się oczyszczalnie typu SBR.

Oczyszczalnie SBR charakteryzują się pełną automatyzacją procesu oczyszczania, niewielkim kosztem inwestycyjnym, wysoka efektywnością oczyszczania. Posiada niską wrażliwość na zmienność dopływu ścieków, a minimalny przepływ potrzebny do normalnej pracy oczyszczalni to 20 % dobowego przepływu nominalnego.

W standardowym rozwiązaniu proponuje się dwa reaktory o wydajności 50 m³/d, zwiększenie przepustowości uzyskuje się przez dobudowę kolejnych reaktorów.

Reaktory SBR występują jako zbiorniki żelbetowe, przykryte stropem. Reaktory są zagłębione w ziemi, zaś część wystająca ponad poziom przykryta jest nasypem i zagospodarowana zielenią.

Na terenie oczyszczalni przewiduje się punkt zlewny dla ścieków dowożonych z szamb.

Wymagane parametry dla oczyszczalni:

• zapotrzebowanie terenu dla oczyszczalni Q=250 m³/d wynosi 1200 m².
• zużycie energii elektrycznej 2,2 kWh/kg BZT₅ , 0,66-0,88 kWh/m³,
• obsługa – 0,5 etatu,

• koszty eksploatacyjne przy oczyszczaniu 1 m³ ścieków wynoszą ok. 0,22 zł.

Drugim proponowanym typem oczyszczalni jest „BIOCLERE”. Oczyszczalnie te mogą pracować w różnych układach technologicznych, zarówno na skuteczne obniżenie BZT5, ChZT oraz związków biogennych (azotu, fosforu). Mogą być stosowane jako lokalne oczyszczalnie przydomowe.

Oczyszczalnia BIOCLERE wykorzystuje naturalny proces utleniania biologicznego na złożu zraszanym.

Atrakcyjną stroną tych oczyszczalni są niskie koszty eksploatacyjne, łatwość obsługi, stabilność procesu oczyszczania, niewrażliwość na niskie temperatury, niezawodność złoża.

Oczyszczalnie przystosowano wielkością w zakresie obsługi 10 – 1000 osób.

Przy realizacji koncepcji oczyszczalni ścieków i kanalizacji zostaną uwzględnione szczegółowe aspekty i możliwości podłączenia poszczególnych sąsiadujących miejscowości do oczyszczalni bądź zostaną rozwiązane problemy oczyszczania ścieków w ramach lokalnych oczyszczalni przydomowych.

Znaczna część domów jednorodzinnych nie będzie podłączona do zbiorczych systemów kanalizacyjnych ze względu na rozproszenie zabudowy i duże koszty związane ze zbiorczą siecią kanalizacyjną. Problem unieszkodliwiania ścieków dla tych nieruchomości powinien być rozwiązany w ramach rozwiązań lokalnych - indywidualnie dla poszczególnych gospodarstw lub po kilka gospodarstw łącznie.

Pozostawienie tych gospodarstw bez systemowych rozwiązań problemu stwarza zagrożenie dla środowiska całej gminy. Nieoczyszczone lub oczyszczone w niedostateczny sposób ścieki zagrażają zarówno glebie jak wodom powierzchniowym i podziemnym.

Ścieki bytowo-komunalne związane z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego stanowią 90-95% konsumowanej wody.

Około 5 -10% przypada na podlewanie ogrodu, mycie samochodu itp.

Na ilość wytwarzanych ścieków wpływają niewątpliwie następujące czynniki:

1. standard wyposażenia domów w urządzenia sanitarne,
2. sposób wytwarzania ciepłej wody użytkowej,
3. źródło poboru wody (wodociąg lub ujęcie własne),
4. koszt pozyskania wody.

 

5.10.1.1. Program budowy oczyszczalni ścieków

Na terenie gminy jest 18 miejscowości, rozmieszczenie ludności nie jest równomierne. Rozproszona zabudowa niezwykle utrudnia budowę zbiorczych systemów kanalizacji sanitarnej. Realizacje programu proponuje się prowadzić według wariantu maksymalizacji efektu ekologicznego, a mianowicie:

Wariant - maksymalizacja efektu ekologicznego.

Kanalizacja zbiorcza jest realizowana w pierwszej kolejności na tych obszarach, w których największa ilość mieszkańców zadeklaruje wolę uczestnictwa w programie budowy zbiorczych systemów oczyszczania ścieków i podpisze stosowne umowy w sprawie udziału w projekcie. Taki sposób realizacji programu umożliwia uzyskanie dla wybranych obszarów największego efektu ekologicznego. Po wyodrębnieniu obszarów geograficznych predysponujących do kanalizacji zbiorczej pozostaną obszary, dla których należy przyjąć wariant maksymalizacji efektu społecznego w kierunku realizacji kanalizacji indywidualnych.

W celu kompleksowego rozwiązania gospodarki ściekowej należy opracować koncepcję gospodarki ściekowej dla całej gminy.

Wniosek: Wybór sposobu realizacji programu (wariantu) i środków z budżetu gminy na realizację programu winien być określony przez Radę Gminy po złożeniu przez mieszkańców deklaracji i podpisaniu stosownych dokumentów wstępnych.

Alternatywnym rozwiązaniem dla lokalnych (przydomowych) oczyszczalni mogą być biologiczne oczyszczalnie ścieków typu „BIOPAN”.

Oczyszczalnie tego typu mogą być odbiornikiem ścieków z pojedynczych obiektów lub ich niewielkich skupisk.

Produkowany typoszereg oczyszczalni umożliwia odbiór ścieków z budynków zamieszkałych przez 4 – 60 osób (zużycie wody 150 l/M/d) lub dla obiektów oświaty i użyteczności publicznej do 400 osób (zużycie wody 20 l/d).

Oczyszczalnie te są przeznaczone dla małych skupisk ludzi i rozproszonej zabudowie, dla której budowa kanalizacji liniowej nie znajduje ekonomicznego uzasadnienia.

Oczyszczalnie tego typu są małych wymiarów, wykonane z tworzywa sztucznego, są tanie w eksploatacji, posiadają wysoką skuteczność oczyszczania, są łatwe w montażu, są stosunkowo tanie, nie wymagają stałej obsługi.

Pobór mocy elektrycznej dmuchawy, która jest jedynym urządzeniem energochłonnym przy tego typu oczyszczalniach wynosi 0,08 – 1,1 kW w zależności od wielkości oczyszczalni.

 

5.10.2. Technologie oczyszczania ścieków w oczyszczalniach proponowanego typu:

- na następnych stronach

5.10.3. Koncepcja kanalizacji przy oczyszczalniach zbiorczych

Przy wyborze systemu kanalizacji należy uwzględnić ukształtowanie terenu tak, aby osiągnąć najlepsze efekty inwestycyjne i eksploatacyjne.

Kanalizację grawitacyjną proponuje się w miejscowościach gdzie występują naturalne spadki terenu, pozwalające na relatywnie niewielkie zagłębienie przewodów i ograniczoną liczbę przepompowni.

W terenach płaskich o rozproszonej zabudowie proponuje się kanalizację podciśnieniową systemu SBF QUA-VAC.

Ścieki z poszczególnych posesji lub ulic odprowadzane są kanałami grawitacyjnymi do studzienek zbiorczo–zaworowych, które są wyposażone w automatyczne zawory opróżniające.

Zawory opróżniające dozują w odpowiedniej proporcji ścieki i powietrze zasysane do systemu.

Przepływ cykliczny mieszaniny ścieków i powietrza eliminuje możliwość osadzania się zanieczyszczeń w przewodach.

Podciśnienie w przewodach wytwarzane jest i utrzymywane przez pompy próżniowe automatycznie. W miejscach występowania naturalnego spadku terenu stosuje się ciągi kanalizacji grawitacyjnej włączone do studzienek.

Inny proponowany rodzaj oczyszczalni to oczyszczalnie w miejscowościach o zabudowie rozproszonej i tam gdzie, nie ma możliwości odprowadzania ścieków oczyszczonych do odbieralnika.

W zabudowie tej proponuje się oczyszczalnie przydomowe dla jednej lub więcej posesji według indywidualnych projektów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VI. POLITYKA, CELE I ZADANIA W GOSPODARCE ODPADAMI

GOSPODARKA ODPADAMI W ŚWIETLE POLITYKI KOLOGICZNEJ PAŃSTWA NA LATA 2004 – 2007 Z UWZGLĘDNIENIEM PERSPEKTYWY NA LATA 2008-2014

Gospodarowanie odpadami traktowane jest jako dziedzina ochrony środowiska. Działania w ochronie środowiska przed zagrożeniami powodowanymi przez odpady dotyczą:

• zapobieganiu powstawaniu odpadów,
• redukcji ich ilości oraz maksymalnego odzysku,
• zgodnego z zasadami, ochrony środowiska unieszkodliwiania odpadów, których wytworzeniu nie udało się zapobiec i nie udało się ich zagospodarować (odzyskać).

Pierwszą zasadą gospodarki odpadowej pozostaje wciąż zapobieganie ich powstawaniu. Wyraża się to dążeniem do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do środowiska oraz zapewniających gospodarcze wykorzystanie wszystkich składników przerabianych surowców. Racjonalne gospodarowanie odpadami (wszystkimi) to odzysk surowców i materiałów, wykorzystanie energii, stąd jest to temat priorytetowy wymagający rozwiązania od zaraz, gdyż odpady stanowią źródło zanieczyszczenia wszystkich elementów środowiska (wody powierzchniowe i podziemne, gleby i grunty, powietrze). Żadna inna dziedzina ochrony środowiska nie daje takich możliwości tworzenia rynku surowcowo - materiałowego, lecz również żadna inna nie wymaga tak wielkich nakładów inwestycyjnych i zmian organizacyjnych oraz mentalności społeczeństwa. Główne kierunki działań dla okresu kierunkowego to:

1. wdrożenie systemów selektywnej zbiórki odpadów, odzysku surowców wtórnych i ich recyklingu,
2. wdrożenie systemu pełnej i wiarygodnej ewidencji odpadów komunalnych,
3. likwidację „dzikich” składowisk,
4. wykorzystanie nowych instrumentów i mechanizmów rynkowych w prowadzeniu gospodarki odpadami w tym odpadów opakowaniowych.

Priorytetowymi celami w zakresie gospodarowania odpadami w świetle Ekologicznej Polityki Państwa w latach 2004 - 2007 są:

• pełne wprowadzenie w życie regulacji prawnych zawartych w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach oraz rozporządzeniach wykonawczych do tej ustawy, zgodnie z przyjętym harmonogramem,
• zwiększenie poziomu odzysku (w tym recykling) odpadów przemysłowych poprzez odpowiednią politykę podatkową i system opłat za korzystanie ze środowiska,
• stworzenie podstaw dla nowoczesnego gospodarowania odpadami komunalnymi, zapewniającej wzrost odzysku zmniejszającego ich masę unieszkodliwianą przez składowanie,
• zbudowanie - w perspektywie 2010 r - krajowego systemu unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych.

 

6.1. OGÓLNA POLITYKA I STRATEGIA

Założone cele planu gospodarki odpadami powinny uwzględniać:

• spełnienie obowiązków wynikających z prawodawstwa krajowego,
• spójność z założeniami Krajowego, Wojewódzkiego i Powiatowego Planu Gospodarki
• ustanowienie podstawy dla współpracy w ramach ZZO w gospodarce odpadami.

Ogólna polityka planowania gospodarki odpadami opiera się na pięciu zasadniczych regułach gospodarki odpadami, zawartych w ustawie o odpadach:

1). Hierarchia w gospodarce odpadami: Strategie gospodarki odpadami muszą w pierwszym rzędzie mieć na celu zapobieganie powstawaniu odpadów oraz redukowanie ich szkodliwości. Tam, gdzie nie jest to możliwe, surowce z odpadów powinny być używane ponownie, odzyskiwane lub używane jako źródło energii. W ostateczności odpady powinny być bezpiecznie usuwane (np. poprzez spalanie albo składowanie na składowiskach).

2). Samowystarczalność na poziomie unijnym i – w miarę możliwości - na poziomie państw członkowskich: Państwa członkowskie muszą utworzyć, we współpracy z innymi państwami członkowskimi, zintegrowaną i adekwatną sieć zakładów utylizacji odpadów.

3). Najlepsza dostępna technologia nie pociągająca za sobą nadmiernych kosztów (ang. BAT): Emisja do środowiska z instalacji powinna być zredukowana tak, jak tylko to jest możliwe, w najbardziej efektywny ekonomicznie sposób.

4). Bliskość: Odpady powinny być usuwane możliwie najbliżej źródła ich powstawania.

5). Odpowiedzialność producenta: Podmioty gospodarcze, a zwłaszcza wytwórcy produktów, muszą być zaangażowane w ideę zamknięcia cyklu życia substancji, komponentów i produktów, pochodzących z ich produkcji, w czasie ich użytkowania, do momentu, w którym staną się odpadem. Odpowiedzialność producentów jest możliwa do regulacji głównie poprzez strategie oraz prawodawstwo na poziomie krajowym.

6.2. CELE W PLANOWANIU GOSPODARKI ODPADAMI

Na podstawie KPGO stwierdza się, że wszyscy mieszkańcy Polski powinni być objęci usługami odbioru odpadów (100% do końca 2006 r.).

Określa się również cele, dotyczące maksymalnych ilości odpadów komunalnych podlegającym poszczególnym procesom odzysku i unieszkodliwiania.

Realizując potrzeby Gminy w zakresie gospodarki odpadami oraz założenia Powiatowego Planu Gospodarki Odpadami, który jest spójny z planami wyższego szczebla - nakreślone cele w gospodarowaniu odpadami dla gminy Jarczów na lata 2004-20015 to:

 

6.2.1. Cele krótkookresowe na lata 2004 – 2007

1). Kształtowanie prośrodowiskowych postaw mieszkańców gminy.

2). Objęcie akcją informacyjną i edukacyjną mieszkańców gminy.

3). Wprowadzenie selektywnej zbiórki odpadów na terenie całej gminy z uwzględnieniem selekcji odpadów niebezpiecznych.

4). Tworzenie warunków organizacyjno – technicznych i pomoc w pozyskiwaniu środków na usuwanie odpadów azbestowych (pokrycia dachowe z eternitu).

5). Zmniejszanie ilości wytwarzanych odpadów.

6). Eliminowanie spalania odpadów w paleniskach domowych i na powierzchni ziemi.

7). Tworzenie warunków w zakresie zbierania zwłok padłych zwierząt i ich części.

8). Kierowanie w roku 2007 na składowisko do 65% (wagowo) całkowitej ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji.

9). Osiągnięcie do roku 2007 limitów odzysku i recyklingu odpadów:

- opakowania z papieru i tektury: 48%,

- opakowania ze szkła: 40%,

- opakowania z tworzyw: 25%,

- opakowania metalowe: 40%,

- opakowania wielomateriałowe: 25%,

- odpady wielkogabarytowe: 32%,

- odpady budowlane: 25%,

- odpady niebezpieczne (zawarte w komunalnych): 29%.

10). Deponowanie na składowisku nie więcej niż 75% wytworzonych odpadów komunalnych.

 

6.2.2. Cele na lata 2008-2014

1). Kontynuacja akcji informacyjno - edukacyjnej.

2). Doskonalenie zbiórki i segregacji odpadów.

3). Kontynuacja metody kompostowania przydomowego.

4). Zmniejszenie ilości wytwarzanych odpadów.

5). Kierowanie na składowisko do 32% (wagowo) całkowitej ilości odpadów komunalnych ulegających biodegradacji.

6. Rekultywacja i zamknięcie składowiska odpadów w miejsc. Wierszczyca.

6). Osiągnięcie do roku 2014 limitów odzysku i recyklingu odpadów:

- opakowania z papieru i tektury: 55%,

- opakowania ze szkła: 50%,

- opakowania z tworzyw: 35%,

- opakowania metalowe: 50%,

- opakowania wielomateriałowe: 35%,

- odpady wielkogabarytowe: 70%,

- odpady budowlane: 60%,

- odpady niebezpieczne zawarte w komunalnych: 80%.

7). Deponowanie na składowisku nie więcej niż 52% wytworzonych odpadów komunalnych tzw. odpadów resztkowych.

Dla osiągnięcia założonych celów konieczne jest podjęcie w szczególności następujących działań :

1. Wprowadzenie systemowej gospodarki odpadami w gminie z wykorzystaniem potencjału własnego dostosowaniem jej elementów do układu ponad gminnego.
2. Podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie minimalizacji wytwarzania odpadów i sposobu gospodarowania odpadami.
3. Podniesienie skuteczności selektywnej zbiórki odpadów komunalnych z uwzględnieniem odpadów ulegających biodegradacji oraz odpadów niebezpiecznych.
4. Wdrożenie selektywnej zbiórki odpadów budowlanych i wielkogabarytowych.
5. Dostosowanie gospodarki odpadami w gminie uwzględniającej elementy ponadgminne.

 

6.3. CELE I KIERUNKI W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI SEKTORA PRZEMYSŁOWEGO

 

6.3.1. Cele na lata 2004-2014

1. Działania organizatorskie w zakresie unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest, w szczególności pokrycia dachowe (eternit).
2. Uwzględnianie w planach zagospodarowania prawidłowej lokalizacji obiektów eliminując zagrożenie ze strony odpadów z uwzględnieniem odpadów pochodzenia zwierzęcego mające na celu ochronę wód i obszarów o szczególnych walorach środowiskowych.
3. Promowanie i popieranie działalności gospodarczej związanej z gospodarowaniem odpadami.
4. Tworzenie warunków w zakresie zbierania zwłok padłych zwierząt i ich części.

Sposoby i kolejność osiągania celów założonych w planie:

1. zapobieganie powstawaniu odpadów,
2. rozważne działania planistyczno-inwestycyjne,
3. minimalizacja wytwarzania odpadów,
4. odzysk odpadów użytecznych,
5. bezpieczne składowanie.

 

6.4. REALIZACJA CELÓW W ZAKRESIE ZBIERANIA ODPADÓW DO RECYKLINGU I ODZYSKU ORAZ UNIESZKODLIWIANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH.

Głównym celem w gospodarowaniu odpadami komunalnymi na lata następne jest sukcesywne zmniejszanie ilości odpadów deponowanych na składowiskach.

W realizacji tego celu najważniejszym elementem jest recykling i odzysk niektórych składników odpadów zawartych w odpadach komunalnych. Ze względu na wskaźnikową wielkość wytwarzanych odpadów największe efekty w tym zakresie można uzyskać poprzez wyodrębnienie odpadów budowlanych i wielkogabarytowych, których wskaźnik wytwarzania wynosi ok.25% masy wytwarzanych odpadów. Istotnym elementem w gospodarowaniu odpadami w aspekcie ochrony środowiska jest wyodrębnienie z odpadów komunalnych odpadów niebezpiecznych, które stanowią niewielki procent, lecz ze względu na właściwości nie powinny być składowane na składowiskach odpadów komunalnych.

Dla określenia realizacji celów przyjęto masę wytworzonych odpadów dla roku 2003 według wskaźników przyjętych w planach wyższego szczebla.

 

6.4.1. Prognoza odzysku odpadów wielkogabarytowych.

Tabela 5. Zakładany poziom odzysku odpadów wielkogabarytowych.

 

Rok	% w stosunku do poziomu z roku 2002
2004	12
2010	50
2015	70

 

6.4.2. Prognoza odzysku odpadów budowlanych.

Tabela 7. Zakładane poziomy odzysku odpadów budowlanych.

Rok	% w stosunku do poziomu roku 2002
2004	15
2010	40
2015	60

 

 

 

6.4.3. Prognoza odzysku odpadów niebezpiecznych.

Tabela 8. Zakładane poziomy selekcji odpadów niebezpiecznych do odzysku i unieszkodliwiania, z ogólnej masy odpadów komunalnych (Mg/rok, tj. akumulatory, oleje).

Rok	% w stosunku do poziomu roku 2002
2004	15
2010	50
2015	80

Wykres I: Prognoza odzysku odpadów komunalnych budowlanych, wielkogabarytowych i niebezpiecznych na terenie Gminy Jarczów w latach 2004-2015 r.

 

4. Prognoza recyklingu i odzysku odpadów opakowaniowych

System zbierania odpadów opakowaniowych w sferze odpadów komunalnych jest elementem programu i powinien być realizowany zarówno w sferze działalności gospodarczej jak i w poszczególnych piosesjach.

 

 

 

 

 

Tabela 9. Zakładany poziom recyklingu i odzysku odpadów opakowaniowych.

Lp	Rodzaj opakowania	2004	2005	2006	2007	2008 2014
1.	Tworzywa sztuczne	14	18	22	25	35
2.	Papier i tektura	38	42	45	48	55
3.	Szkło	22	29	35	40	50
4.	Metale	25	30	35	40	50
5.	Opakowania wielomateriałowe	12	16	20	25	35

 

Wykres II: Prognoza odzysku odpadów opakowaniowych

5. Prognoza zbierania do odzysku i składowania odpadów komunalnych.

Przyjęto w programie, że wzrost wskaźników nagromadzenia odpadów w poszczególnych latach rekompensowany jest w skali gminy Jarczów spadkiem demograficznym na poziomie 1% w skali roku, w związku z powyższym przyjęto, że roczna ilość wytwarzanych odpadów będzie utrzymywać się na stałym poziomie 870 Mg.

Tabela 10. Planowana masa odpadów zebranych do odzysku i recyklingu oraz masa odpadów tzw. resztkowych kierowanych na składowisko w latach 2004 – 2015

Rok	Składowanych [Mg]	Do odzysku [Mg]	% wytworzonych
2004	704	166	81
2005	678	192	78
2006	652	218	75
2007	626	244	72
2008	609	261	70
2009	591	279	68
2010	565	305	65
2011	539	331	62
2012	504	366	58
2013	469	401	54
2014	443	427	51
2015	435	435	50
Razem:	6815	3625	53,2

 

Wykres III: Prognoza ilości odpadów komunalnych na terenie Gminy Jarczów w latach 2004-2015r do odzysku i składowania

 

6.4.6. Przykład możliwości odzysku odpadów biodegradowalnych poprzez kompostowanie

Większość energii niezbędnej do funkcjonowania flory i fauny pochodzi od pierwiastka, jakim jest węgiel. Cykl przemian węgla nazywany jest cyklem życia.

Źródłem węgla w glebie będącej podstawowym ogniwem łańcucha pokarmowego jest substancja organiczna, która w racjonalnej produkcji rolnej dostarczana powinna być w dawkach 25-35 ton/ha dla zapewnienia odpowiedniej siły nawozowej środowiska glebowego.

Przy deficycie obornika istotne jest wykorzystywanie innych źródeł substancji organicznej, których jednym z nich jest wykorzystanie odpowiednio przekompostowanych odpadów. Wykorzystanie odpadów w produkcji kompostu ma aspekt gospodarczy jak i ekologiczny. Pozwala na ponowne włączenie do obiegu substancji organicznej, która wraz z odpadami deponowana jest na składowiskach i jest bezpowrotnie tracona.

Procesy kompostowania odpadów w myśl przepisów o odpadach zaliczane są do metod odzysku odpadów i są zaliczane do priorytetów w gospodarowaniu odpadami stawianym w pierwszym rzędzie po działaniach związanych z zapobieganiem powstawania odpadów.

W myśl przepisów kompostowanie jako odzysk ma pierwszeństwo przed składowaniem, a osiągnięcie określonych wskaźników wykorzystania substancji organicznej stawiany jest jako cel realizacji planów gospodarki odpadami.

Przyjmuje się dwa kierunki odzysku substancji organicznej:

1. proces tlenowy (kompostowanie),
2. proces beztlenowy (fermentacja metanowa).

W warunkach gminnych wykorzystanie biomasy realizowane będzie poprzez wdrażanie kompostowania przydomowego, a w dalszych latach również wdrażanie zbierania odpadów ulegających biodegradacji do odzysku w ramach zintegrowanego systemu gospodarki odpadami o wymiarze ponadgminnym - w ramach ZZO.

Za podstawowe zalety kompostowania substancji organicznej uważa się:

• przywrócenie do naturalnego obiegu przyrodniczego substancji organicznej i węgla zawartego w niej,
• redukcję emisji gazów wywołujących efekt cieplarniany poprzez zatrzymanie węgla w glebie,
• redukcję dopływu metanu i tlenków azotu do powietrza,
• ograniczenie zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych biogenami.

Kompostowanie jest niskotemperaturowym tlenowym rozkładem substancji organicznej z udziałem mikroorganizmów.

Kompostowanie może być otwarte (bez użycia reaktora) i zamknięte (z użyciem reaktora).

Najprostszym sposobem kompostowania substancji organicznej jest jej pryzmowanie naturalne (pasywne).

Znacznie sprawniej zachodzą procesy kompostowania, gdy pryzmy poddaje się w odpowiednim czasie napowietrzaniu.

Odbywać się to może poprzez „przerabianie pryzmy”- polegające na ręcznym lub mechanicznym przerzucaniu materiału kompostowanego.

W przypadku kompostowania substancji organicznej, szczególnie pochodzącej z odpadów należy liczyć się ze specyficznymi odorami, stąd też kompostowniki przydomowe wymagają lokalizacji poza zabudową mieszkalną w części gospodarczej posesji.

Kompostowanie może odbywać się również w specjalnych kontenerach, co pozwala na przyśpieszenie procesu.

Fermentacja metanowa

Fermentacja metanowa jest jednym z podstawowych sposobów pozyskiwania biogazu z materiału organicznego pochodzącego z biomasy lub/i odpadów organicznych.

Znaczny rozwój w ostatnim okresie tej metody pozyskiwania gazu i kompostu jak również ekologicznego gospodarowania odpadami w krajach zachodnich pozwala uznać beztlenową przeróbkę odpadów i biomasy za wysoce konkurencyjną w stosunku do kompostowania tlenowego.

Istotnym jednak kryterium stosowania tej metody jest ilość odpadów – opłacalnym dla budowy instalacji fermentacyjnej jest zapewnienie wydajności produkcji powyżej 40 tys. Mg/rok.

System ten do celów gospodarki odpadami może być brany pod uwagę o wymiarze ponadgminnym - w ramach ZZO.

Jednakże elementem tego systemu w gminie będzie sukcesywne tworzenie warunków do wysegregowania substancji organicznej oraz zbierania tej substancji i biomasy zawartej głównie w odpadach zielonych.

Niniejszy Plan uwzględnia aspekty sukcesywnego wdrażania nowoczesnych metod gospodarowania odpadami ulegającymi biodegradacji i określa kolejność osiągania wskaźników w zakresie odpadów ulegających biodegradacji.

Przykład urządzenia kompostownika przydomowego pokazano na rysunkach na stronach następnych.

 

 

VII. OCHRONA ŚRODOWISKA PRZED NEGATYWNYM ODDZIAŁYWANIEM AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE GMINY JARCZÓW

Występujący na szeroką skalę azbest stosowany w przeszłości do produkcji materiałów budowlanych, a w szczególności płyt dachowych (eternit) stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi, szczególnie w przypadku niewłaściwego obchodzenia się z tymi wyrobami. Niniejszy program nakreśla ogólne wiadomości i zasady postępowania z wyrobami zawierającymi azbest.

Krajowy Program usuwania azbestu przyjęty przez Radę Ministrów RP w dniu 14.05.2002 r. przewiduje opracowanie m.in. gminnych planów ochrony przed szkodliwością azbestu i programów usuwania wyrobów zawierających azbest.

 

7.1. SPECYFIKA SZKODLIWOŚCI AZBESTU DLA ZDROWIA LUDZKIEGO

Azbest jest techniczną nazwą grupy minerałów włóknistych, które pod względem chemicznym są uwodnionymi krzemianami magnezu, żelaza, wapnia i sodu.

Chorobotwórcze działanie azbestu nie wynika z jego chemicznych właściwości, natomiast z jego fizycznej struktury włókien, które zawieszone w powietrzu są wchłaniane przez przewód oddechowy oraz płuca i raniąc je sprzyjają dostępności innych czynników i są przyczyną chorób układu oddechowego tj:

• pylica azbestowa,
• raka płuc,
• międzybłonników opłucnej i otrzewnej, nowotworów o dużej złośliwości.

Istotne jest zatem eliminowanie pylenia wyrobów azbestowych, co jest przyczyną szkodliwości azbestu.

Natomiast nie ma podstaw teoretycznych ani dowodów świadczących, że azbest spożyty w wodzie jest szkodliwy dla zdrowia. W postaci mokrej struktura cząstek azbestu nie jest „lotna” i „ostra” i nie ma możliwości pozostawania w układzie oddechowym, a z układu pokarmowego w tej postaci jest wydalany bez niebezpiecznych dla zdrowia następstw.

Zarówno raport WHO jak i stanowisko PZH są w tej sprawie zbieżne i jednoznaczne.

Dlatego wymiana rur azbestowo-cementowych sieci wodnej w instalacjach ziemnych powinno następować sukcesywnie w przypadkach technicznego zużycia instalacji lub w przypadku woli użytkownika.

7.2. STAN PRAWNY DOTYCZĄCY STOSOWANIA I UŻYTKOWANIA WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST

Ustawa z dnia 19.06.1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz.U. Nr 101, poz.628 z późn. zm.) zakazuje:

• wprowadzania na polski obszar celny azbestu oraz wyrobów azbestowych,
• produkcji wyrobów zawierających azbest,
• obrotu azbestem i wyrobami azbestowymi.

Wyjątek stanowią wyroby azbestowe stosowane do celów specjalnych (art.1 ust. 3).

Na podstawie powyższej ustawy Minister Gospodarki wydał rozporządzenie z dnia 14 sierpnia 1998 r. w sprawie sposobów bezpiecznego użytkowania oraz warunków usuwania wyrobów zawierających azbest.

Rozporządzenie nakłada na właścicieli lub zarządców obiektów budowlanych obowiązek dokonania przeglądu technicznego wyrobów zawierających azbest oraz sporządzenia oceny stanu i możliwości użytkowania wyrobów zawierających azbest. Ocenę należało złożyć do terenowego organu nadzoru budowlanego w terminie 31.03.1999 r., co miało na celu dokonanie inwentaryzacji wyrobów wymagających usunięcia w określonym czasie.

Jak wynika z informacji Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego realizacja w/w rozporządzenia jest trudna i opóźniona z uwagi na:

• brak zainteresowania usuwaniem wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych przez właścicieli budynków indywidualnych,

• nieprzestrzeganie przepisów ustawy o odpadach w zakresie postępowania przy powstawaniu odpadów azbestowych,
• ograniczoną liczbę składowisk przystosowanych do przyjmowania odpadów azbestowych, z czym wiąże się duży koszt unieszkodliwiania odpadów.

Aktualnie na terenie kraju kontynuowane są czynności wynikające z nałożonych rozporządzeniem obowiązków.

Pomimo, że jest postęp w tym zakresie, nadal większość obiektów pozostaje nie zinwentaryzowana według zasad określonych w rozporządzeniu, a ilości te są podawane szacunkowo, bez indywidualnych ocen.

Jak się ocenia powodem tego jest również małe zaangażowanie gmin w tej sprawie.

 

7.3. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE W ZAKRESIE USUWANIA AZBESTU I WYROBÓW AZBESTOWYCH

Z uwagi na specyfikę i skalę problemu w programie krajowym usuwania azbestu przyjęto ten temat jako zadanie długofalowe z docelowym 30-to letnim okresem realizacji programu. Wynika to z określenia optymalnego czasu użytkowania wyrobów na ok. 30 lat.

Z uwagi na nieprofesjonalne z reguły wykonywanie prac przy pokryciach dachowych, liczne błędy w montażu powodują pękanie oraz odkształcanie płyt, co skutkuje krótszym okresem ich eksploatacji i takie wyroby powinny być usuwane przed upływem 30 lat.

Konserwowane płyty farbą akrylową mogą być użytkowane ponad 30 lat.

W oparciu o wyniki badań stwierdzono, że dla płyt niemalowanych największa „korozja” i uwalnianie się azbestu ma miejsce w okresie 25 do 35 lat. Odnosząc się do badań i ekspertyz należy przyjąć graniczny okres użytkowania płyt na 30 lat. Przy założonym okresie usuwania azbestu w latach 2003 - 2032 wiele wyrobów przekroczy normy i granice bezpiecznego użytkowania.

Dlatego kolejność usuwania wyrobów azbestowych powinna być planowana i określana w gminnych programach.

7.4. DEMONTAŻ MATERIAŁÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST

Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy przy usuwaniu wyrobów zawierających azbest określa Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dna 2.04.1998 r. (Dz.U. Nr 45 poz. 280).

Usuwaniem azbestu i wyrobów azbestowych mogą zajmować się wyspecjalizowane jednostki.

Pracodawca obowiązany jest stosować środki ochrony pracowników oraz środowiska przed szkodliwym działaniem pyłu azbestowego, a przed przystąpieniem do prac sporządzić szczegółowy plan.

Pracodawca, osoba kierująca pracami przy azbeście i pracownicy wykonujące prace powinni być przeszkoleni według specjalistycznego programu określonego w załączniku do w/w rozporządzenia.

Rodzaje odpadów zawierających azbest wymienionych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. Nr 112, poz.1206) określane są jako odpady niebezpieczne:

• 060701 - odpady azbestowe z elektrolizy,
• 061304 - odpady z przetwarzania azbestu,
• 101181 - odpady zawierające azbest (z hutnictwa szkła),
• 101309 - odpady zawierające azbest z produkcji elementów cementowo-azbestowych,
• 150111 - opakowania z metali zawierające elementy wzmocnienia (azbest),
• 160111 - okładziny hamulcowe zawierające azbest,
• 160212 - zużyte urządzenia zawierające azbest,
• 170601 - materiały izolacyjne zawierające azbest,
• 170605 - materiały konstrukcyjne zawierające azbest.

 

7.5. ILOŚCI I RODZAJE ZINWENTARYZOWANYCH WYROBÓW AZBESTOWYCH NA TERENIE GMINY

Inwentaryzacji i oceny wyrobów zawierających azbest na terenie gminy Jarczów dokonano dotychczas w sposób szacunkowy, na podstawie informacji zebranych od sołtysów.

Z informacji tych wynika, że na terenie gminy znajdują się następujące ilości wyrobów zawierających azbest:

- elementy pokryciowe cementowo-azbestowe -eternit płaski i falisty – … tys. m²

 

7.6. UNIESZKODLIWIANIE ODPADÓW ZAWIERAJĄCYCH AZBEST

Należy podkreślić, że materiały pokryciowe i budowlane będące w użytkowaniu nie są odpadem, a stają się nim dopiero w momencie demontażu, ponieważ nie mogą być ponownie wykorzystane.

Jedyną metodą unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest jest ich składowanie na składowiskach.

Praktycznie cała ilość znajdujących się na terenie gminy wyrobów zawierających azbest w planowanym przedziale czasowym 30 lat przekształci się w odpad. Ilość ta powinna być zdeponowana na składowiskach.

W najbliższym czasie przewiduje się budowę nowych składowisk w ramach realizacji planów gospodarki odpadami lub sektorów na istniejących składowiskach do deponowania odpadów azbestowych.

Na dzień dzisiejszy starostwa dysponują danymi w zakresie firm wykonujących profesjonalnie prace związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem wyrobów zawierających azbest.

 

7.7. ZADANIA GMINY W ZAKRESIE REALIZACJI PROGRAMU USUWANIA AZBESTU NA LATA 2004 - 2012

1. Rozpowszechnienie informacji dotyczących obowiązków właścicieli i zarządców obiektów, w których znajdują się wyroby azbestowe.
2. Akcja edukacyjna na temat zagrożeń powodowanych przez azbest oraz wyroby z azbestem.
3. Przygotowanie ewidencji obiektów zawierających azbest.
4. Określenie rejonów występującego narażenia na działanie azbestu.
5. Przygotowywanie rocznych sprawozdań finansowych z realizacji zadań programu usuwania azbestu.
6. Pomoc osobom w pozyskiwaniu środków do realizacji zadań związanych z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu.

 

VIII. RODZAJE I HARMONOGRAM DZIAŁAŃ PROEKOLOGICZNYCH ORAZ ŚRODKÓW NIEZBĘDNYCH DO OSIĄGNIĘCIA CELÓW

8.1. DZIAŁANIA WSPOMAGAJĄCE PRAWIDŁOWE POSTĘPOWANIA NA RZECZ OCHRONY ŚRODOWISKA

 

Działania wspomagające prawidłowe postępowanie na rzecz ochrony środowiska należą do zadań własnych gminy i dotyczą one w szczególności:

• wspieranie inicjatyw na rzecz działalności w zakresie ochrony środowiska,
• tworzenia warunków organizacyjno – technicznych do wykonywania prac związanych z utrzymaniem czystości i porządku na terenie gminy poprzez tworzenie odpowiednich jednostek organizacyjnych
• zapewnienia zabezpieczenia mieszkańców w wodę oraz korzystania z instalacji lub obiektów do oczyszczania ścieków i odzysku lub unieszkodliwiania odpadów,
• zapewnienia korzystania z instalacji lub urządzeń do zbierania, transportu i unieszkodliwiania zwłok zwierzęcych lub ich części,
• organizowania selektywnej zbiórki, segregacji oraz magazynowania odpadów w tym odpadów niebezpiecznych mogących znajdować się w odpadach komunalnych. i odpadów zawierających azbest (głównie pokrycia dachowe).

 

8.2. DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW

 

8.2.1. Działania ujęte w ustawie o odpadach

Działania zmierzające do zapobiegania powstawaniu odpadów zapisane są w Ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach(Dz.U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.).

Art. 5.

Kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstawanie odpadów, powinien takie działania planować, projektować i prowadzić, tak aby:

1). zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ilość odpadów i ich negatywne oddziaływanie na środowisko przy wytwarzaniu produktów, podczas i po zakończeniu ich użytkowania,

2). zapewniać zgodny z zasadami ochrony środowiska odzysk, jeżeli nie udało się zapobiec powstawaniu odpadów,

3). zapewniać zgodne z zasadami ochrony środowiska unieszkodliwianie odpadów, których powstaniu nie udało się zapobiec lub których nie udało się poddać odzyskowi.

Art. 6.

Wytwórca odpadów jest obowiązany do stosowania takich sposobów produkcji lub form usług oraz surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub pozwalają utrzymać na możliwie najniższym poziomie ich ilość, a także ograniczają negatywne oddziaływanie na środowisko lub zagrożenie życia lub zdrowia.

 

Art. 7.

1). Posiadacz odpadów jest obowiązany do postępowania z odpadami w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.

2). Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwiać w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.

3). Odpady, których nie udało się poddać odzyskowi, powinny być tak unieszkodliwiane, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych.

Art. 9.

1). Odpady powinny być w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania.

• 2). Odpady, które nie mogą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania, powinny być, uwzględniając najlepszą dostępną technikę lub technologię, o której mowa w art. 143 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska(Dz.U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.), przekazywane do najbliżej położonych miejsc, w których mogą być poddane odzyskowi lub unieszkodliwione.

Art. 10.

Odpady powinny być zbierane w sposób selektywny.

 

8.2.2.. Działania w sektorze gospodarczym

Do działań podejmowanych w sektorze gospodarczym mających za zadanie przyczynić się do ograniczenia zagrożeń i zanieczyszczenia środowiska należą między innymi takie działania jak:

• propagowanie idei czystej produkcji i stosowania technologii zmniejszających materiałochłonność,
• działania prewencyjne na etapie planowania przestrzennego i postępowania budowlanego dające priorytet inwestycjom „czystym dla środowiska”, niskoodpadowym z zachowaniem zasady zrównoważonego rozwoju,
• promowanie firm działających na rzecz poprawy środowiska, w tym recyklingiem i odzyskiem odpadów.

 

8.2.3. Działania kształtujące postawy konsumentów

Działania powinny mieć charakter informacyjno – edukacyjny. Poza przekazywaniem treści edukacyjnych (np. jak zmniejszyć ilość odpadów, jak oszczędnie gospodarować wodą,) należy informować np. opłatach za korzystanie z mediów,o ilości zebranych odpadów niebezpiecznych, miejscach i sposobach zbiórki selektywnej odpadów, terminów odbioru, oznakowań umieszczanych na opakowaniach.

W ramach prowadzonej edukacji należy np. zachęcać konsumentów do kupowania towarów w opakowaniach wielokrotnego użytku oraz w opakowaniach biodegradowalnych, rezygnacji z przedmiotów jednokrotnego użytku, wykorzystywania mniej toksycznych produktów (np. farb i lakierów) itp.

 

8.2.4. Zestawienie działań – tabela

Tabela 11. Zestawienie działań proekologicznych i środków niezbędnych do osiągnięcia celów, z określeniem lat realizacji i źródeł pozyskania środków finansowych

Rodzaj działania	Cel działania	Lata realizacji	Środki do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy organizacyjno - ekonomiczne	Środki finansowe
Budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej.	Ograniczenie emisji zanieczyszczeń ze źródeł punktowych gospodarstw,	2005-2012	Zadanie inwestycyjne	Środki własne, fundusze strukturalne
Wprowadzenia zasad dobrego gospodarowania w gospodarce rolnej w zakresie stosowania nawozów i środków ochrony roślin, a także wykorzystania rolniczego odchodów płynnych zwierzęcych,	Zmniejszenie zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł rozproszonych trafiających do wód wraz ze spływami powierzchniowymi przede wszystkim z terenów rolnych	2005-2007	Szeroko zakrojone działania edukacyjno-informacyjne	Środki własne
Działania związane z porządkowaniem gospodarki ściekowej i likwidacji nieszczelnych szamb;	Zmniejszenie zanieczyszczeń wód gruntowych	2005-2007	Precyzyjne ustalenia w uchwale Rady Gminy w sprawie szczegółowych zasad utrzymania czystości i porządku. Działania organizacyjno-kontrolne Urzędu Gminy	Środki własne.
Eliminowanie odprowadzania ścieków w indywidualnych gospodarstwach oraz niebezpiecznych odcieków (szczelność szamb, składowanie obornika, kiszonki itp.);	Zmniejszenie zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł rozproszonych trafiających do wód wraz ze spływami powierzchniowymi przede wszystkim z terenów rolnych	2005-2012	Konsekwentne egzekwowanie ustaleń zawartych w uchwale RG w sprawie szczegółowych zasad utrzymania czystości i porządku. Działania organizacyjno-kontrolne UG	Środki własne
Przestrzeganie zasad gospodarowania w strefach ochronnych ujęć wody.	Ochrona jakości wody pitnej	2005 2012	Przepisowe ustalenie oznakowanie i zabezpieczenie stref ujęć wody.	Środki własne
P Sukcesywne przechodzenie na wykorzystanie źródeł przyjaznych dla środowiska - paliwo gazowe, olejowe, biogaz, biomasa	Ograniczanie emisji gazów i pyłów w powietrzu.	2005 2012	Akcja informacyjna i pomoc gminy we wdrażaniu rozwiązań.	Środki własne, Fundusze strukturalne
Wdrażanie alternatywnych źródeł energii (woda, słońce, wiatr, ciepło ziemi)	Ograniczanie emisji gazów i pyłów w powietrzu. Oszczędne gospodarowanie zasobami naturalnymi.	2005 2012	Tworzenie dogodnych warunków do inwestowania w tym zakresie.	Środki strukturalne, Podmioty i inwestorzy
Wdrożenie programu zbierania i prawidłowego gospodarowania odpadami niebezpiecznymi,	Zmniejszenie uciążliwości składowanych odpadów.	2005 2007	Organizowanie systemu zbierania odpadów przez gminną jednostkę organizacyjną.	Środki własne, fundusze strukturalne
Pomoc we wdrażaniu programu usuwania wyrobów zawierających azbest	Eliminowanie zagożenia zdropwia ludzi	2005 2012	Akcja informacyjna, pomoc właścicielom obiektów w pozyskiwaniu funduszy na likwidację azbestu	Własciciele budynków, fundusze strukturalne
Wdrożenie kompostowania odpadów organicznych.	Odzysk biomasy,	2005 2008	Akcja informacyjna i pomoc gminy we wdrażaniu technologii przydomowego kompostowania	Środki własne, indywidualni mieszkańcy
Eliminowania spalania odpadów w paleniskach domowych i na powierzchni ziemi.	Ograniczanie emisji toksycznych gazów i pyłów w powietrzu.	2005 2012	Akcja informacyjna zapis w uchwale rady gminy,działania organizacyjno-kontrolne UG,	Środki własne
Ograniczenie hałasu na terenie miejsc. Jarczów oraz głównych dróg w obszarze zabudowy do poziomu równoważnego nie przekraczającego w porze nocnej 55 dB.	Poprawa warunków życia mieszkańców	2005 2008	Utworzenie okresowych punktów monitoringu lokalnego do zbadania skutków ruchu komunikacyjnego	Środki własne, fundusze ponadgminne
Zwiększenie skali rekultywacji obszarów zdegradowanych	Odzysk nowych terenów, poprawa walorów krajobrazowych	2005 2012	Obowiązek właściciela terenu	Fundusze ponadgminne
Doskonalenie struktur edukacji ekologicznej społeczeństwa oraz zarządzania i monitoringu środowiska w skali gminy. Zapewnienie mieszkańcom gminy dostępu do informacji o środowisku	Kształtowanie wzorców zachowań mieszkańców zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju	2005 2012	Stanowisko do edukacji ekologicznej w Urzędzie Gminy oraz okresowe prelekcje przez specjalistów z zewnątrz	Środki własne, Fundusze ponadgminne

 

8.2.5. Program edukacyjno - informacyjny

Niemożliwe jest skuteczne zarządzanie środowiskiem, będące w kompetencji gminy, bez porozumienia i współdziałania wszystkich mieszkańców.

We wszystkich elementach (komponentach) ochrony środowiska szeroko pojęta edukacja, świadomość i współdziałanie wszystkich mieszkańców gminy warunkuje o efektywności procesów zarządzania i ochrony środowiska.

Edukacja ekologiczna prowadząca do świadomości społecznej jest dialogiem, jaki musi zostać przeprowadzony z mieszkańcami gminy w celu połączenia wszystkich działań na rzecz ochrony środowiska.

Musi ona dotrzeć do wszystkich grup społecznych, do dzieci i dorosłych. Ważne jest znalezienie odpowiednich środków przekazu tak, aby najskuteczniej i najsprawniej móc przekazać treści i informację ekologiczną.

Strategia proekologiczna działań jest zintegrowanym programem.

Trwająca ostatnio specyfika warunków gospodarowania w sferze rolnictwa nie sprzyja inicjowaniu działań wykraczających poza sferę materialną mieszkańców, ale należy pamiętać, że rozwój gospodarki i lokalizacja nowych inwestycji, rozwój turystyki powinny iść w parze z należytym uzbrojeniem sanitarnym, podstawowe warunkami do gospodarowania odpadami, dobrą jakością wód podziemnych i powierzchniowych, ogólnym stanem sanitarnym środowiska.

Powyższe założenia powinny być fundamentalnymi założeniami edukacji ekologicznej środowiska.

8.2.6. Edukacja w szkole

Do podstawowych środków przekazu, związanych bezpośrednio z kształceniem zaliczamy szkoły. Kształtowanie tutaj świadomości ekologicznej jest nieodzownym działaniem. Niezbędne jest odpowiednie przygotowanie nauczycieli, ich osobiste zrozumienie i zaangażowanie oraz zebranie środków dydaktycznych. Szkoła stanowi doskonałe miejsce do podejmowania różnorodnych działań edukacyjnych, jak np. wystawy, konkursy, przedstawienia, akcje, wycieczki, prelekcje fachowców z zewnątrz itp., które nie tylko mogą doskonale uczyć, ale również bawić, relaksować. Takie też formy są najodpowiedniejsze dla edukacji ekologicznej.

Tak zwane „uczenie się poprzez przeżycie, doświadczenie, odkrycie” przynosi zawsze większe efekty niż czysta wiedza teoretyczna. Ten fakt jest szczególnie ważny w edukacji ekologicznej, której pierwszym celem jest podwyższenie świadomości ekologicznej. Świadomość ekologiczna jest rozumiana tutaj przez zespół informacji i przekonań dotyczących środowiska i jego wpływu na organizmy żywe (przede wszystkim na człowieka), który ma wpłynąć na ukształtowanie się nowego sposobu życia człowieka, jego działań, zachowań.

Traktowanie edukacji ekologicznej jako jeszcze jednego przedmiotu w szkole, którego nauczanie polega na przekazaniu pewnych treści programowych, z pewnością mija się z celem. O wiele ważniejsze w takim kształceniu jest uwrażliwienie dziecka na zagadnienia związane z ochroną środowiska. Polega ono na zrozumieniu tych zjawisk poprzez odkrycie w nich wartości, czegoś, co jest niezbędne dla człowieka. Zadanie to jest tym łatwiejsze, iż ekologia nie jest tylko jeszcze jedną dziedziną naukową, ale raczej ustosunkowaniem się człowieka do swojego otoczenia. Jest odkryciem w nim czegoś, co jest niezbędnie dla człowieka, wartości związanych z pięknem, dobrem, prawdą. Dlatego tak ważnym elementem edukacji ekologicznej jest zwrócenie uwagi na aspekt emocjonalny, na pobudzenie u dziecka wrażliwości na otaczający świat.

 

8.2.7. Edukacja dorosłych

 

Niezwykle trudnym zadaniem jest edukacja dorosłych. Specjalnie organizowane spotkania, wykłady czy też kluby dyskusyjne nie przynoszą spodziewanych rezultatów. Natomiast wszystkie badania potwierdzają, że olbrzymi wpływ na kształtowanie świadomości ekologicznej wywierają media. Przekazują one informacje na temat funkcjonowania środowiska, a także o działaniach na rzecz jego poprawy. Dlatego niezwykle ważnym staje się umiejętność współpracy z prasa lokalną, telewizją, rozgłośniami radiowymi. Współpraca samorządu z massmediami zaczyna odgrywać coraz większą rolę. Nie można dopuszczać dc sytuacji, w której kontakt z mediami ogranicza się do odpowiedzi na zarzut kierowane pod adresem władz - co jest częstą praktyką w naszym społeczeństwie.

Do prawidłowego funkcjonowania systemu przekazu informacji dla „dorosłej” części społeczeństwa jest opracowanie przed rozpoczęciem kampanii promocyjne tzw. „PAKIETU MATERIAŁÓW INFORMACYJNYCH”. Pakiet taki powinien zawierać następujące elementy:

• Pełen zestaw danych na temat planowanego projektu, w tym także dane porównawcze z podobnych projektów realizowanych lub zakończonych w innych regionach,
• Niezależne ekspertyzy i opinie na temat planowanej inwestycji,
• Opis korzyści płynących na rzecz społeczności lokalnych z realizacji projektu np.; oszczędności w budżecie rodzinnym korzyści dla środowiska przyrodniczego gminy lub regionu.
• Znalezienie sposobu kształtowania świadomości ekologicznej wśród dorosłych mieszkańców gminy. Specjalnie organizowane spotkania, wykłady czy kluby dyskusyjne nie przynoszą zamierzonych rezultatów. Krąg odbiorców tego typu form edukacyjnych jest bardzo zawężony.

Z badań wynika, że na kształtowanie świadomości ekologicznej duży wpływ wywierają media. Przekazują one wiedzę na temat funkcjonowania, znaczenia i zagrożeń przyrody, ale również informują na bieżąco o problemach i działaniach na rzecz ochrony środowiska. Dlatego też współpraca z mediami (prasa lokalna, telewizja, rozgłośnie radiowe) nie tylko poszerza znacznie krąg edukowanych, ale także przekazuje treści eko-socjologiczne (ochrony środowiska) wraz z informacjami o konkretnych działaniach i efektach.

Dobrze przeprowadzona edukacja w prasie lokalnej, drukowanie plakatów i ulotek ma na celu rozbudowanie świadomości mieszkańców przejawiające się w ich konkretnych działaniach związanych z troską o otaczające ich środowisko.

Ważny jest również wybór treści, położenie szczególnego nacisku na uświadomienie, że pojedyncze zachowanie każdego mieszkańca mają wielkie znaczenie w zachowaniu czystości i estetyki całej gminy. Dlatego niezbędna jest tematyka związana z odpadami, recyklingiem, gospodarką ściekową, ochroną wód i gleb, ochroną przyrody.

Treści te należy przekazywać cyklicznie, stosując odmienne, interesujące formy przekazu. Informacje skutecznie oddziaływują również poprzez współpracę z kościołem.

Edukacja ekologiczna może być połączona również z rozrywką mieszkańców gminy. Interesującymi przykładami są organizowane z powodzeniem różne imprezy ekologiczne, np. festyny, wystawy, wycieczki.

Nie należy również zapominać o konkursach i tzw. „akcjach ekologicznych”.

Stawiają one sobie za cel poprawę estetyki posesji i całych miejscowości, ochronę przyrody, właściwą gospodarkę odpadami i ściekami, uświadamiają szkodliwość niektórych zachowań człowieka.

Przykładami gminnych programów edukacyjnych mogą być:

• wystawa „Recykling - wybór czy konieczność”,

• konkurs plastyczny – „Ochrona środowiska w mojej wsi”,
• wystawa – „Świat opakowany”,
• dożynki ekologiczne,
• gminne spotkanie zielonych – ekologia w gospodarstwie domowym.

 

8.2.8. Polityka informacyjna

Wdrażanie Programu ochrony środowiska wymaga uzyskania pełnej akceptacji społeczeństwa. Zwiększenie zaangażowania społeczeństwa wymaga odpowiedniej polityki informacyjnej.

W zakresie polityki informacyjnej minimum działań to:

• wydawanie corocznie broszury informacyjnej i rozsyłanie jej do wszystkich mieszkańców i instytucji gminnych – przekonanie mieszkańców o konieczności ochrony środowiska,
• wydawanie kalendarza - harmonogramu realizowanych zadań dla wszystkich mieszkańców i instytucji,

• ustanowienie w ramach Urzędu Gminy osoby odpowiedzialnej za kontaktowanie się ze społeczeństwem na temat wprowadzanego i istniejącego systemu utworzenia tzw. „zielonego telefonu”, pod który dzwonić może każdy mieszkaniec z pytaniami dotyczącymi ochrony środowiska,
• ciągłe uczestniczenie w spotkaniach z mieszkańcami i tłumaczenie potrzeb i zasad ochrony środowiska,
• włączenie do działań informacyjnych wszelkich organizacji proekologicznych, tak formalnych jak i nieformalnych.

 

8.3. INSTRUMENTY PRAWNE REALIZACJI PROGRAMU

 

Organy samorządu terytorialnego są częścią struktur wykonujących władzę publiczną. Samorząd jest to bowiem wyodrębniony w strukturze państwa, powstały z mocy prawa i posiadający osobowość prawną jako związek lokalnego społeczeństwa, powołany do samodzielnego powoływania administracji publicznej i wyposażony w materialne i prawne środki umożliwiające realizację nałożonych na niego zadań.

W rozdziale VII Konstytucji poświęconym ustrojowi samorządowemu określone zostały najważniejsze zasady sprawowania przez samorząd władzy publicznej odnoszące się również

do obowiązku ochrony środowiska. Pierwszą z nich jest przyjęcie domniemania, że samorząd

wykonuje wszelkie zadania publiczne, o ile prawo nie wskazuje na organy innych władz

publicznych.

Druga zasada wyraźnie wskazuje gminę jako podstawową jednostkę samorządu terytorialnego wykonującą wszystkie zadana samorządu. Zgodnie z trzecią zasadą wszystkie jednostki samorządu terytorialnego mają zagwarantowaną konstytucyjnie osobowość prawną oraz sądową ochronę samodzielności. Czwarta zasada rozgranicza zadania samorządu według kryterium samodzielności ich wykonywania na zadania własne, służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej i zlecone przez państwo. Piątą konstytucyjną zasadą jest określenie legalności jako jedynego kryterium nadzoru sprawowanego nad działalnością samorządu.

Wszystkie podmioty prawa w tym również organy samorządu terytorialnego przy podejmowaniu działań w zakresie ochrony środowiska są zobowiązane do przestrzegania dwóch zasad. Pierwszą z nich określoną zarówno w Konstytucji (art. 5) jak również w Prawie ochrony środowiska (np. preambuła do ustawy) jest zasada zrównoważonego rozwoju. Konsekwencją jej wprowadzenia do prawa ochrony środowiska jest zobligowanie organów administracji publicznej do zapewnienia warunków niezbędnych do realizacji tej zasady poprzez opracowywanie programów zrównoważonego rozwoju oraz ochrony środowiska, wykonywanie konkretnych czynności prawnych, sprawowanie funkcji nadzorczych nad stosowaniem prawa (art. 90 ust.1 u.i.ś.). Szczególne znaczenie mają w tym względzie organy uchwałodawcze gmin, powiatów i województw, które zostały zobowiązane przez ustawodawcę do opracowania tych programów zgodnie z polityką ekologiczną państwa określoną przez Sejm i sprecyzowaną przez Radę Ministrów.

Drugą zasadą jest zasada pomocniczości (subsydialności), która przeniesiona na teren organizacji ustroju państwa oznacza, że wyższe struktury władzy publicznej są „nadbudowane” i działają tam, gdzie struktury mniejsze i usytuowane bliżej obywatela są niezdolne do wykonywania bardziej złożonych zadań.

Pomocniczość państwa w aspekcie negatywnym oznacza, że władza państwowa nie powinna przeszkadzać w indywidualnej i lokalnej aktywności społecznej a w znaczeniu pozytywnym powinna pobudzać, podtrzymywać i uzupełniać wysiłki pozostałych podmiotów, w tym zwłaszcza samorządu terytorialnego.

Trójszczeblowy samorząd w Polsce istniejący od 1999 roku jest realizowany przez władze regionalne na szczeblu województwa i przez organy lokalne w gminie i w powiecie i powoduje konieczność stosowania zasady subsydiarności również w relacjach między jego strukturami, co wskazuje na priorytet kompetencji szczebla gminnego.

Organami ochrony środowiska w rozumieniu art. 376 ustawy Prawo ochrony środowiska są:

• wójt, burmistrz lub prezydent miasta,
• starosta,
• wojewoda,
• minister właściwy do spraw środowiska.

Ustawa o samorządzie gminnym w art. 6 ust.1 stwierdza, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Artykuł 7 z kolei podaje przykładowe („w szczególności”) wyliczenie zadań własnych gminy.

Wśród wielu płaszczyzn zadań własnych gminy ustawodawca odwołuje się do szeroko rozumianej ochrony środowiska parokrotnie. Zadania gminy w materii ekologicznej są dwojakiego rodzaju, tzn. zadania prewencyjne, kształtujące środowisko we współdziałaniu z ładem przestrzennym i gospodarką terenami oraz działania zabezpieczające środowisko przed uciążliwościami, polegające na usuwaniu i oczyszczaniu ścieków komunalnych, utrzymywaniu czystości i porządku na terenie gminy, zapewnianiu właściwego standardu urządzeń sanitarnych i wysypisk, unieszkodliwianiu odpadów komunalnych oraz utrzymywaniu zieleni komunalnej i zadrzewień.

Treść artykułu 7 ustawy o samorządzie gminnym realizowana jest przez podejmowanie działań zobowiązujących, reglamentacyjnych i kontrolnych, a w niektórych wypadkach także kreatywne (ochrona przed uciążliwościami i utrzymanie zieleni). Ze względu na ogólny charakter artykułu 7 konkretne kompetencje prawnej realizacji zadań samorządowych określone zostały w Prawie ochrony środowiska oraz w innych ustawach, z których najważniejsze to ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym, ustawa o utrzymaniu porządku i czystości w gminach, ustawa o ochronie zwierząt, ustawa o ochronie przyrody, ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych, ustawa - prawo wodne, ustawa o odpadach.

Podstawowym, prewencyjnym instrumentem ochrony środowiska w gminie jest będący aktem prawa gminnego miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w którym uwzględnić należy potrzeby ochrony środowiska i zasadę zrównoważonego rozwoju. Treść planu jest dodatkową podstawą prawną (obok norm prawa materialnego) przy podejmowaniu rozstrzygnięć bezpośrednio związanych z ochroną walorów naturalnych lub mających wpływ na zachowanie równowagi ekologicznej. Decyzje administracyjne sprzeczne z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego są nieważne z mocy prawa (art. 7 ustawy kompleksowej).

Kolejnym ważnym instrumentem ochrony jest stanowienie prawa gminnego, którego normy kształtują stan środowiska w gminie. W drodze uchwał tworzone są obszary chronionego krajobrazu i formy ochrony indywidualnej przyrody (pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo - krajobrazowe) oraz precyzowane statuty gmin uzdrowiskowych.

Organy gminy są ponadto uprawnione do wydawania decyzji administracyjnych o charakterze prewencyjnym, finansowym lub restrykcyjnym. Przykładami najważniejszych rozstrzygnięć indywidualnych są zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, zezwolenie na podjęcie działalności polegającej na usuwaniu, wykorzystywaniu i unieszkodliwianiu odpadów komunalnych, naliczenie opłat i kar pieniężnych oraz nakaz unieruchomienia maszyny lub urządzenia technicznego ze względu na jego uciążliwość dla środowiska.

W sferze uprawnień gminy pozostaje ponadto duża różnorodność niewładnych form działania o charakterze społeczno - organizatorskim (propagowanie świadomości ekologicznej, organizowanie selektywnego gromadzenia odpadów komunalnych) oraz liczne czynności materialno - techniczne (np. uczestnictwo w monitorowaniu stanu środowiska).

Gminy mają możliwość dobrowolnego łączenia się w większe struktury, które mogą mieć również proekologiczny charakter. Zawieranie porozumień gminnych pozwala na sprawniejsze wykonywanie inwestycji przyjaznej środowisku np. regulacji koryta rzecznego. Stowarzyszenia gmin są właściwą formą do propagowania idei ekorozwoju, rolnictwa ekologicznego lub agroturystyki. Związki międzygminne mogą być tworzone w celu wspólnego wykonywania zadań publicznych przekraczających możliwości jednej gminy, np. budowa oczyszczalni ścieków.

 

 

Instrumentami prawnymi realizacji Programu w postaci aktów prawnych powszechnie obowiązujących są:

• Ustawa z dnia 27.04.2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 27.07.2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, Ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 27.04.2001 r. o odpadach (Dz.U. Nr 62, poz. 628z późn. zm.),
• Ustawa z dn. 27.03.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 80 poz. 717 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 18.07.2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 115 poz.1229 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (Dz U. Nr 92, poz. 880),
• Ustawa z dnia 28.09.1991 r. o lasach (tekst jednolity: Dz.U. Nr 56, poz. 679 z 2000 r. z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 4.02.1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 27 poz. 96 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 3.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity: Dz.U. Nr 121, poz. 1266 z 2004 r.),
• Ustawa z dnia 19.11.1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.),
• Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. Rolnictwo ekologiczne (Dz.U. Nr 93, poz. 898),